Tiraka
Administrazioan euskara erabiltzeko

Lourdes Auzmendiri, Hizkuntz Politikarako Sailburuordeari, elkarrizketa egin diote Correon berriki.  

Galderek ez didate ikararik eragin. 

Correok euskararekiko ohikoa duen "esti(g)maziotik"eginak dira: gaiztoak batzuk, zintzorik bat ere ez. Lehengo lepotik burua.

Auzmendiren erantzunek ostera, zer pentsatua eragin didate.

Horra hor zenbait pasarte: 

Correo- Influirá el dominio de la lengua. Allí (Ataun) se habla un buen euskera…

Auzmendi- El 99,9% de la población de Ataun es vascohablante. Los pocos inmigrantes que había ... aprendían rápidamente euskera por pura inmersión... Alguno no lo pasó muy bien, ... porque la tolerancia a veces...

Batetik, bistakoa dirudi Correoko kazetariak ba omen daukala euskara onen eta kaxkarren mapa hiru dimentsiotakoa…Bestetik, badirudi euskaldunok bihozberak garela kanpotarren integrazio prozesuekin. Bertokoen asimilazio eta baztertze prozesuekin baino askoz bihozberagoak sarri, dirudienez. 

C.- Viviría también la intolerancia en la escuela. ¿Tuvo problemas?
A.- Nos obligaban a estudiar en castellano. Sí. Tuve problemas para aprender el castellano porque mi familia es euskaldun...Con 12 años  me mandaron interna ... para que aprendiera castellano. Y no me supuso ningún trauma… Siempre estaré agradecida a las Hijas de Jesús. 

Eskerrak eman behar dizkiegu beraz, gaztelania inposatu digutenei, baina euskara inposatzea bekatu itzela omen litzateke, ordea. Eta zergatik ukatu oraingo guraso erdaldunei euren seme-alabak kozkortutakoan Obabako Eskolarekin edo Ikastolarekin, edo D ereduarekin eskerroneko zorra edukitzeko eskubidea, sailburuordeak Jesusen Alabekin duena bezalakoxea? 

C.- Y ahora es bilingüe...

Aurkikuntza zirraragarria kazetariarena gero! Hizkuntza Politikarako Sailburuordea Elebiduna dela ondorioztatu du. Alajainkoa! 

A. El euskera está en el catálogo de la Unesco de lenguas en riesgo, pero goza de muy buena salud. Tenemos una realidad literaria impresionante, con una producción sobresaliente y escritores de primera línea.

Ez da ondo ulertzen. Edo bestela, Unescokoek arriskupean sailkatzen dituzte hizkuntzak egunaren eta aldartearen arabera. Bestalde, egia da euskararen osasuna ez dela hain txarra ere. Aldiz, askoz kezkagarriagoa da euskaldunon komunitatearen egoera. Eta edonola ere, literaturaren panorama ez da inondik ere nahikoa hizkuntzaren beraren osasuna neurtzeko, ezta euskararen kasuan ere. Literaturaren kalitate bikainak salbatuko ote du euskara? Esan gabekoak askoz ere larriagoak dira, aitortutako aurrerakuntzak baino. 

C.- Ahora llega a un cargo complicado porque en este país es decir euskera y desatarse el conflicto. (Hori Correoko kazetari batek esatea ere...)
A.- Sí, ha habido épocas en las que el euskera ha estado en el centro de acaloradas discusiones, pero uno de los objetivos del Gobierno socialista era sacarlo del campo de la pugna política y… lo venimos consiguiendo. Las lenguas son demasiado importantes como para meterlas en estos fregados... 

“Hizkuntza Politikarakoa” den sailburuordeak nola defendatu dezake bere deituratik ‘politika’ kentzea? Orduan zer da HPS, ‘P’ hori gabe?
Bestalde, salbuespenak salbuespen, ezagutzen ditudan PSEko ordezkaririk gehienak erasokorrak izan ohi dira euskararekiko edo paso egiten dute “olinpiar erara”. Gehien-gehienak erdaldun elebakarrak dira eta ez dute euskararekiko atxikimendurik batere erakusten; urruntasuna bai ordea, goxo esateko.  Lehendakariarena oso adibide garbia da. Abantaila handia dute ordea. Alderdi abertzale nagusiarentzat euskara hirugarren mailako ardura da , salbuespenak salbuespen. Beste bik ez dute bozgorailu propiorik edo gogo nahikorik euren ahotsa entzunarazteko, eta zarata egiten trebeena dena legez kanpo dago, PP-PSOEren erabakiz.

Lankide estimatua:

Jakin dakizunez, uztailean hasiko da Udalbiltzaren aurkako auzia Audientzia Nazionalean. Ikusirik, Egunkaria-auzian zer nolako garrantzia izan duen gizarte zibilaren atxikimendu maila aldeko epai bat lortze aldera, garrantzitsua iruditu zaigu honako auzian ere gure atxikimendua adieraztea.

Horrenbestez, honekin batera bidaltzen dizuegu Eusko Jaurlaritzako langileon atxikimendua adierazteko prestatu dugun testua. Idazkiak lehenengo zatian aurrekariak jasotzen ditu eta ondoren eskaera hiru puntutan biltzen du.Testua prestatzeko orduan, aintzat hartu dugu auziperatuek beraiek udal mailan erabilitako eredu bat. Nolanahi ere, inork erreparoren bat izanez gero, jar daiteke gurekin harremanetan.

Atxikimenduak uztailaren 7rako prest izatea gustatuko litzaiguke, Udalbiltzaren esku uzteko eta haiek egoki iruditzen zaien moduan erabil dezaten. Prentsara bidaltzea ere pentsatu dugu auziaren aurreko edo ondoko egunetan. Sinatzeko prest egon daitekeen beste inor ezagutuz gero, bidal iezaioizue mesedez mezu hau.

Atxikimendua emateko prest izanez gero, bidal ezazu zurea z-nikolas@ej-gv.es (Zelai Nikolas) edo BiblTrabajo@ej-gv.es (Gerardo Luzuriaga)
Mila esker zuen arreta eta laguntzagatik

GURE ESKAERA HONAKO HAU LITZATEKE:

Honen aurrean, EUSKO JAURLARITZAKO LANGILEOK honako hau adierazi nahi dugu:

1. 1999ko irailean Euskalduna jauregian egindako batzar sortzailean onartu ziren bost helburuen alde lan egitea beharrezkoa eta zilegi dela eta ezin dela delitutzat jo. Helburu eta lan-ildo horietan aurrera egiteagatik hautetsi eta alkateak kriminalizatzea demokraziaren aurkako ekimena da, are gehiago kontuan hartuta epaituak sufragio unibertsalez aukeratutako herri-ordezkariak direla.
2. Edozein arlo instituzionaletan, demokratikoki aukeratutako ordezkariek Euskal Herriko lurralde eta eremu administratibo guztietako instituzioak sortu, bultzatu, garatu eta finantzatzeko duten eskubidea errespetatu behar dela.
3. Udalbiltza eta bertako hautetsi eta langile ohien aurka Madrileko Auzitegi Nazionalean eramaten ari den auzibidea irmoki salatu nahi dugula eta, halaber, Estatuko Gobernuari eskatu nahi diogula Estatuko fiskal nagusiak gaur egun mantentzen duen akusazio publikoa erretira dezala.

Euskal Herrian, 2.010ko ekainaren 24an

Horrela ikusten dugu egungo hizkuntza-politikaren norabidea, kanpo-proiekzioan buru-belarri (nazioarteko liburu-azokak, nazioarteko hizkuntza gutxituen sareak, Etxepare Institutua…), baina etxeko sukaldea abandonatuta. Ezin daiteke uler, bestela, nola egin dakiekeen entzungor aginte-postuetatik UEMA bezalako ekimenei. UEMA ez da esistitzen, antza.

Irakurri gehiago »

Jaurlaritzak ez dizkie isunak jarriko saltokiei hizkuntz eskubideak urratzeagatik. Hori zioen joan den asteko albisteak. Eta malabarismoa asmatu dute: «atzeratu» egingo dituzte zigorrak, «errealitate soziolinguistikoak horretarako abagunea eman arte». Nola behartu, zigortu gabe? (¿Cómo obliga, si no sanciona?) Konbentzimenduaren bidez, omen. 

Inaki Oyarzabal PPko legebiltzarkideak azaldu du inork baino hobeto: «Mantendrán mucha literatura de apoyo al euskera en el decreto porque los socialistas tienen miedo de la imagen que dan». 

Errealitate soziolinguistikoak aukera eman arte itxaron beharko dugu, beraz. Bitartean, eutsi gojiari! (antioxidatzaile aparta omen da, eta tonaka beharko dugu egun hori iritsi arte, herdoilduko ez bagara). 

Eta noiz emango du aukera errealitate soziolinguistikoak? Emango al du inoiz? Bai, lagunok, 25 urte barru izango da. Halaxe iragarri zuen Euskara21 txostenak, hizkuntza-politika aurrerantzean gidatuko duenak: 

«Azken batean, espero dezagun hemendik 25-30 urte barru, tartean gauzak txukun eginez gero behintzat, inork ez diola planteatu beharko bere buruari testuinguru batean edo bestean euskaraz egin ote dezakeen, ingurukoak erdaldun elebakarrak izatearen susmoz edo beldurrez. Eta egitate horrek zedarritzen du, gerora begira, euskararen biziberritzearen, hots, euskal gizarterako desiragarria den elebitasun motaren aurrerabidea.» (Euskara21, 26. or.) 

Pasarte hori irakurrita emozionatu eta guzti egiten naiz; 25 urte barru denok elebidun, ze pollita, pozez malkoak darizkit, horra!

(Iturria: Argia aldizkaria)

 «Euskaraz egiten dena erdarara itzuli behar al da? Ezetz diote batzuek, arrazoi sendoak emanez. Juan Ignacio Pérez Iglesiasen ustez, erdaldunek jakin behar dute zer galtzen duten euskaraz ez jakinik. Antton Lukuk bere azken liburuaz zioen euskaldunentzat idatzia zuela eta ez ziela baitezpada besteei ere helarazi nahi. Eta Agustin Zamorak gaineratu zuen aski lan badugula euskaraz ekoizteko, erdarara itzultzen denbora pasatzeko gero. Bai, kartsuagoak bagina eta katalanek bezala egingo bagenu...

Irakurri gehiago »

Hemen Coturnix coturnix hegaztiari ‘codorniz’ esaten diogu; eta ‘galeperra’ ere bai. Baina "hemen” ez da Albiztur, Usurbil edo Larruskain. Hemen Gasteiz da, Vitoria-Gasteiz. Zehatzago, Andre Mari Zuriaren plazako jatetxe bakarra: “Virgen Blanca Jatetxea”, halaxe dauka jarrita letreroan, restaurante barik. Eta karta, kanpoaldeko kristalean, elebidun. Eta pintxoa, barran, elebidun: “GALEPERREN HABIA: patata + gazta + piperberde eta gorria + porru frijitua + galeperren arrautza (gainerrea eskatu)”. Poztekoa benetan.

Sukalde kontuak eta euskara dibortziatuta daudela ematen du maiz. Horixe salatu du Edorta Agirrek behin baino gehiagotan, Berria egunkarian idazten duen atalean. Larunbatetan plazaratzen ditu kontu jakingarri eta jakigarri askoak Edortak, eta bertan, txoko bat: Estarlus. Hona azkenaldian botatako “estarlus” batzuk: 

“Eusko Jaurlaritzak herritarron diruarekin babesten dituen enpresek ere beti segitu behar dute espainolez bakarrik? Elikagaien ikerkuntzan diharduen Azti-Tecnalia izenekoak, adibidez, ia-ia behin ere ez du idatzi hitzik euskaraz. Zer gertatzen da, biologo euskaldunek ikertzen ez dakitela? Biologoek euskaraz ez dakitela ikertzen? Derion sekula ez dela euskaraz egin? Euskaldun izatearren baztertu behar ditugula gure ikerlariak? Euskaldunek ez dutela euskal herritarron dirutik kobratzen? Elikaduraz ezin dela euskaraz aritu? Entzima, protozoo, metabolizazio eta antzeko hitzak ezin direla euskaraz eman? Zerbitzu guztiak lanpetuta dabiltzala-eta, erdaraz jardun behar dutela beti telefono enpresan bezala?

Ez dakigu bidegabekeria horiek non salatu behar diren, horretarako ez omen dutelako zabaldu oraino txibato-en leihatilarik." (Berria, 2010-05-22)

 

"Culinary Center horretan izango al dira ikasgaiak euskaraz emateko gai diren irakasleak? Izango al da ikasgairik euskaraz emateko gai den irakaslerik? Ez gara eskatzen ari unibertsitate mailak agintzen duen zorroztasunez aritzea, etc., euskaraz irakasteko gauza izan daitezkeen irakasleak baizik. Non prestatu dira? Non prestatzen ari dira? Non prestatuko dira irakasle horiek hemendik aurrera? Nork prestatuko? Ba al da irakaslerik euskaraz prestatzeko plan zehatzik? Ba al da asmorik, borondaterik? Nahiago genuke oker bageunde baina proiektu hori ere bide lopeztarretik omen doa: «Euskaraz ez dago ezer egina, euskara oso zaila da, euskaraz egin daitekeena erdarez ere bada egitea, Euskal Herrian sekula ez da euskaraz egin, hemen ez da inor euskalduna...»."  (Berria, 2010-05-15)

 

"Ipinia digute Basque Culinary Center horren lehen harria. Bertan sukaldari ikasketak ingelesez (egungo kultura-hizkuntza) eta espainieraz (bertako aginteek hautaturiko hizkuntza) bakar-bakarrik egin ahalko dira. Lastima, bertoko jendea Donostian hezi ordez, San/Saint Sebastianaino joan beharra. Horixe da, ordea, zentro hori sortzen lagundu duten sukaldari maisu handiek beren aurtengo liburuak ere idatzi eta plazaratzeko aukeratu duten hizkuntza bakarra: espainola. Gu, aldiz, euskaraz, hizkuntza hau geurea dugulako. Hori da aldea."  (Berria, 2009-12-12) 

Administrazioan azterketak egiteko erabiltzen den hizkuntzak etorkizunean Eusko Jaurlaritzan erabiliko den hizkuntza baldintzatzen du. Tamalez, egiaztatuta dago hizkuntza hori gaztelania dela.

1990eko oposaketan gaiak eta azterketak gaztelaniaz nahiz euskaraz egiteko aukera bermatuta izan arren, denok gaztelaniaz egin zuten, baliteke salbuespenen bat izatea, baina ez dut uste. Hamar urte iragan arren, 2000. urteko oposaketan halako horrenbeste gertatu zen. Inork ez zuen euskaraz azterketa egin. Oraingoan, 2010. urteko oposaketan antzerako zerbait gertatuko delakoan nago.

Badaramatzagu 30 urte administrazioa euskaldundu nahian. Esfortzu handiak egin arren, bai administrazioaren aldetik, baita langileen aldetik ere, milaka langilek euskara ikasi arren, euskaraz hitz egiteko eta idazteko gai izan arren, administrazioa oraindik gaztelaniazko erreinua da.

Egun, berriz, oposaketetako hautagaiek euskarazko ereduetan ikasi dute, baita goi mailako unibertsitateko ikasketak ere euskaraz egin dituzte. Beraz, gehienok euskaldun peto-petoak dira. Areago, euskaran gaztelanian baino askoz erosoago murgiltzen dira.
Orduan, zergatik egiten dituzte azterketak gaztelaniaz?
Erantzuna garbia da, euskaraz eginez gero gainditzeko aukera askoz zailago izango da.

2010. urteko azterketetan, aitzitik, oposiziogileen artean asko dira euskaraz egiten planteatzen ari direnak. Niregana asko etorri dira honen gaineko galderen argibideen bila. Zein hizkuntzatan gomendatzen didazu azterketak egitea, da egindako galdera zuzena. Euskalduna eta euskararen aldekoa izanda, asko kostatzen zait erantzutea.

Ez desanimatzearren, soilik aipatzen dizkiet azterketa euskaraz eginez gero topatuko dituzten eragozpen bakan batzuk. Batez ere, administrazio orokorretik kanpotik datozen oposiziogileei, nik emandako argudioak kontuan hartzeko biziki gomendatzen diet.

1. Oposizio guztietan, gaiak gaztelaniaz prestatuta daude, hortaz euskarazko bertsioa itzulpen hutsa da, eta kasu askotan itzulpen azkarregi egin behar da.

2. Itzulpenetan erabilitako euskarazko terminologia arrotza da. Adibide gisa, liburuzain euskaldunek erabiltzen dugun txaplata hitza, zaila izango da identifikatzea testuan agertzen den etiketa hitzarekin. Gai espezializatuetan terminologia egokia erabiltzea ezinbestekoa da azterketako galderen jatorrizko zentzuaz jabetzeko.

3. Azterketak jartzen dituztenek, kasu onenean euskaldunak izanda ere, azterketak gaztelaniaz prestatzen dituzte, gaiak gaztelaniaz prestatu zituztelako eta eguneroko lana ere erderaz egiten dutelako. Beraz, jatorrizko bertsioa, baita ñabardurak ere hizkuntza horri begira eginak daude

4. Azterketa berberaren galderak ere, dudarik gabe, itzulpenak izango dira, eta gainera litekeena da presazko itzulpena izatea.

5. Halaber, alegazioak erantzungo dituztenek, EPEren epaimahaian, baita ondorengo instantzia juridikoetan oposaketa judiziopean sartuz gero, gaztelaniazko bertsioak izango dituzte oinarri.

Teorian administrazioak elebidunen eskubideak bermatzen ditu. Teorian euskara gaztelania bezain ofiziala da, baina kasu gehienetan ikusi dugun moduan, agerian gelditzen da praktikan euskara bigarren mailako hizkuntza dela.

Euskal Herrian euskaldunak gaztelaniazko eledunen menpe gaude. Eta bide horretatik jarraituz gero mendeak eta mendeak pasatu behar izango dira egoera horri buelta emateko. Datorren urterako beste mailako oposaketa batzuk daude iragarrita, ea ordurako gai garen aipatutako trabak gainditzeko.

Euskal Herrian gaude, beraz gutxienez lanpostu guztien erdiak euskaraz egin beharko luke eta beste erdiak soilik gaztelaniaz egin zezakeen. Batzuek, proposamen hori gehiegikeriatzat joko dute, jakina; baina orain gertatzen dena ez ote da gehiegikeria? Euskaldunak zeharo kaltetuta gelditzen gara, eta azterketak “de facto” gaztelaniaz egitera behartuta gaude. Indarrean dagoen legea errespetatuz aurrekoa legalki lortzea ezinezkoa balitz, ondokoa proposatuko nuke: euskarari dagozkion lanpostuen kopurua, euskaraz egiteko baldintzapean atera beharko lituzkete hurrengo EPEan, eta ikasgaien prestatzaileak zein aztertzaileak, egunero euskaraz lan egiten dituztenen artean aukeratuak izan beharko lirateke.

 Jakin dakizuenez, duela hilabete batzuk Jaurlaritzako langile euskaltzale batzuek martxan jarri genuen "JAURLARITZAN EUSKARAZ ERE LAN EGITEKO SINADURA BILKETA".  Anjel Lertxundik bere Berriako zutabean aipamen txiki bat egin zigun duela hilabete bat-edo,  gure ekimenari ukitu pesimista bat emanez, euskarak pairatzen duen errealitate tristearen adierazle delakoan.

'ERE' partikula horrek izan zituen bere ika-mikak gure artean, baina ikuspegi errealista batetik jo nahi izan genuen, jakinda Jaurlaritzaren gaztelaniazko jarduera aldatzeko gai ez ginela izango eta gehienez jota euskarak gure eguneroko eginkizunetan bere tokia izatea lor genezakeela. 

Euskara Jaurlaritzan eguneroko zereginetan  "benetan" eta normaltasunez erabiltzen has dadin saiatzen gara Tiraka eta Tiraka inguruko zenbait lagun. Gure proposamenek, ezinbestez, euskarak Jaurlaritzan bizi duen egoera hartzen dute abiaburu, gu ez baikara arduradun politikoak, langile hutsak baizik eta errealitatea aldatzeko dugun tresna nagusia eta bakarra gure eguneroko lana baita. Hortxe gure errealitatearen datu batzuk:

Irakurri gehiago »

«Ikasiko al du euskara Patxi López lehendakariak legegintzaldiaren amaierarako?», galdetu zioten Ramon Etxezarretari Goiena Telebistan, elkarrizketa luze baten bukaeran. «Ni konformatuko nintzateke jarrera positiboa erakutsiko balu eta ahalegina egingo balu», erantzun zuen orduan hizkuntza-politikarako sailburuorde zenak. Ez du ematen ez bata ez bestea gertatzen ari direnik, Vocento taldeak kaleratzen duen, El Semanal aldizkariko elkarrizketa jada famatuan argitaratutakoak ikusita. 

Irakurri gehiago »

Gaurko BERRIA egunkariak Administrarien lan eskaintza publikoko euskara eskakizunak jaitsi ditu Jaurlaritzak izeneko artikulu interesgarria dakar.

Mikel Peruarena kazetariaren artikulutik honaku paragrafo edo ideiak azpimarratuko nituzke:

1. Aurreko lan eskaintzan baino langile gutxiagori eskatuko zaie euskaraz jakitea

2.Meritu gisa ere gutxiago balioko du

3. Eusko Jaurlaritzak azken lan eskaintza publikoa egin zuenetik, duela hamar urte, hain zuzen ere, oraingo gobernuak euskara ezagutzeko betekizuna murriztu du

4. Administrarien kidegoan, 53 lanpostu aterako dira lehiara, eta haietako %63tan soilik eskatuko da euskaraz jakitea

5. Administrari laguntzaileen kasuan, 203 lanpostu eskainiko ditu Jaurlaritzak, eta haietako %48,3ri soilik eskatu die euskaraz jakitea

6. Menpekoen kasuan 1 hizkuntz eskakizuna baino ez zaie eskatuko, eta denok dakigu 1 HE ez dela nahikoa, euskaraz elkarrizketarik egiteko ere

Hau da benetako Gobernu honen hizkuntza politika. Duela hamar urte baino tratamendu okerragoa ematea. Horrela nahi dute administrazio elebiduna sortzea?