Hizkuntza-eskubideen gaian eztabaida iraunkorra zabaldu du Euro-itunak eta horretan Euskal Herri osoan euskaraz bizi nahi dugunok gure ahotsa sendo entzunarazi behar dugu foro horretan. Ez dut uste, halere, orain arte hori lortu dugunik. 

 Euskararen egoerari dagokionez lau hizlarik hitz egin zuten eta adierazitakoaren artean honako ideia hauek nabarmendu nahi nituzke, ez, ordea, garrantzitsuenak direlako, deigarrienak iruditu zitzaizkidalako baizik:

a) Manuel LEZERTUA (EHU-UPV eta Europako Kontseiluko Legelaria): Euro-gutuna aitzindaria da munduan hizkuntza-eskubideen babesean eta Europan hizkuntza aniztasunaren aldeko printzipio nagusi bat ezarri nahi du. Bere xedea eremu urriko eta hizkuntza gutxituen hiztunak babestea da eta hizkuntza ezberdinen hiztunen arteko bizikidetza antolatzea. Hori horrela izanik, nire ustez , horren ondorio zuzena hauxe da: Euro-gutuna ezin da erabili babestu nahi dituen hiztunen aurka eta ezta  euskara ez ikasteko aitzakia gisa ere.

Estrasburgoko jurisprudentzia aztertzeko erabili zituen adibideak ez zitzaizkidan aproposenak iruditu, halere. 

b) Alberto LOPEZ BASAGUREN (EHU-UPV eta Euro-ituneko aditu-taldeko kide): Onartu zuen ezinbestez Espainiak ez duela Euro-gutuna zenbait arlotan betetzen, bereziki Justizia arloan. Hala ere, pozik agertu zen Europan Espainiakoa delako hizkuntza-eskubideak bermatzeko araubiderik osoenetarikoa .Nolanahi ere, galdera bat plazaratu zuen: ea Euro-itunaren babesa aplikagarria ote zaien gaztelania-hiztunei Euskara ofiziala den lurraldeetan , bereziki, gaztelaniaz ikasteko eskubideari dagokionez.

Nik kezkaz hartu nuen galdera hori eta zaila ikusten dut desagertzear dauden hizkuntza batzuk babestu  nahi duen araudi bat aplikatu ahal izatea, hain zuzen, hizkuntza hori ikastea galarazteko. Hori baita, azken finean, guraso batzuk nahi dutena: bere seme-alabek euskara ez ikastea.

Nahikoa frogatua dago A ereduko ikasleek, non gaztelania baita hizkuntza nagusia eta euskara ikasgai hutsa, ez dutela euskara ikasten. Alderantziz, ordea, ez da gertatzen, B eta D ereduko ikasleek gaztelania behar bezala ikasten baitute.Zaila egiten zait, beraz, ulertzea nola izan al den Euro-ituneko babes-sistema aplikagarri kasu horretan.

c) Jose Mª PEREZ MEDINA (Ministerio de Administraciones Públicas). Estatuko ordezkaria pozik agertu zen Espainian lortu den hizkuntza babesarekin. Perez jaunak azaldu zuen nola landu zen Euro-itunaren betearazpen mailari buruzko txostena eta zer nolako partehartze handia izan zuten berezko hizkuntza ofiziala duten Autonomia Erkidegoek. Bere hitzaldian nabarmen geratu zen euskara bezalako hizkuntza ofizialaren babes-maila EAEko eta NFKko araubideari dagokiela nagusiki eta Estatuak horretan ezer gutxi esaterik duela. Horrela bada (eta Estatuaren aldetik esku sartzerik ez bada), Autonomia erkidegoko erakundeei dagokie behar besteko neurri hartzea euskara sustatzeko eta babesteko, eta gaztelaniarekiko elkarbizitza antolatzea.Betekizun horretan, esan dezakegu Euro-itunaren printzipio nagusiak guztiz aplikagarriak direla eta orain arteko babesa hobetzen eta osatzen jarraitu behar dela, inolako atzerapenik gabe.

d) Patxi BAZTARRIKA (HPSeko sailburuorde): Patxiren hitzaldia gustatu zitzaidan, bereziki kontuan izanda norentzat zen zuzendua (hizkuntza-eskubideetan nazioarteko adituentzat). Baztarrikak EAEri dagokionez oso irakurketa positiboa egin zuen azken 30 urtetako lanaz, ez horren ona, ordea, Nafarroaz eta Iparraldeaz. Baina bereziki gustatu zitzaidan Baztarrikak publikoki  aitortu nahi izan zuela herritarrek eta gizarte-taldeek sekulako lana eta inplikazioa izan dutela euskara biziberritzeko prozesuan, eta gaur eguneko egoera -nahi genukeena bezain ona ez bada ere- ez dela, beraz ,erakunde publikoen merezimendu soila.Herritarren atxikimendua -ahal dela orain artekoa baino handiagoa- eta herri erakunde publiko eta pribatuen arteko lankidetza  da euskara biziberritzeko bidea(urtetan ez baita hori beti horrela izan), nire ustez .Bide horretatik lortutako lorpenek ez dute politikoki atzera bueltarik.

Lorpenen artean bat nabarmenduko nuke: EAEko guraso gehien-gehienek gure seme-alabak euskalduntzearen alde egin dugula.

Herritarron aukera libre horri esker, gaur egun, 15 urtetik beheragoko ikasle gehien-gehienak eredu euskaldunetan ari dira ikasten eta horrek panorama soziolinguistikoa 10-15 urtetan guztiz aldatuko du EAEn. Egoera berri hau gaurtik hasi behar dugu kudeatzen, eta sendo defendatu orain arteko lorpen hori. Datu hori buruan izatea garrantzitsua da, gaur egun martxan jartzen ditugun ekimenek sustatu behar baitute erabilera eta ezagutza handitzen jarraitzea.

Erabilera handitzeko baldintza objektiboak, ezagutzak alegia, ez da nahikoa halere, gaur eguneko errealitateak nabarmen usten duenez. Estrategia berezia behar dugu euskararen erabilera erakargarri bihurtzeko eta jendeak motiboak izan ditzan euskaraz aritzeko, dela lanean behar delako, dela gizartean erosoago sentiarazten zaituelako, dela familian goxoago aritzeko aukera ematen dizulako, dela ondo pasatzen laguntzen dizulako, dela erabileraren aldeko konpromisoak gustura hartzen dituzulako... Ezagutza handitzeko estrategia ez bezala, erabilera sustatzeko estrategia argirik ez da egon azken 30 urtetan, erakunde publikoen eskutik.

Hizkuntza eskubideen gaian aditu den Kataluniako irakasle bati (Milian i Massanari) entzun nion duela gutxi hizkuntzen babes-araudiaren xede nagusia ez dela hizkuntza bere horretan babestea, baizik eta hizkuntza hori baliagarri egitea hizkuntza horren hiztunentzat. Hizkuntzak zer edo zertarako balio ez badu, alferrik dira babes-araudi guztiak.

e) ANJEL LERTXUNDI: Ez nuen aukerarik izan Lertxundiren hitzaldia entzuteko, baina bere blog-orrian eskegita dago eta irakurri dut gerora. Hitzaldi bikaina, nola ez, eta gainera Administrazio-hizkuntzaren ajeei heltzen die bete betean. Bere hitzalditik bi ideia azpimarratu nahi nituzke, haiekin bat bainator guztiz.

Aski da negar egiteaz...alde onei begiratzen ikasi behar dugu.

Administrazio hizkeraren ajeei dagokienez, mimetismo izugarriz kopiatu dugu eredu espainiarra....gure lana da, halaber, urrutirago eramango gaituzten bideak saiatzea ere.

Bide berriak behar ditugu, bai horixe. Besteak beste, teknikari euskaldunak euskaraz lan egiten hastea ; korredakzioaren aldeko urrats sendoak; prestakuntza berritua eta, era berean, gure berezko ezagutzan sakontzeko aukera ematen diguna (testu klasikoak, hizkuntza ez formala...)

Lankidetza-eremuak sortu behar ditugu eta ikasi guk baino gehiago dakienarengandik (Lertxundi, Sarasola, Atxaga, unibertsitateko irakasle, EHko zein nazioarteko ditu,...) Gustura jardungo nuke sakonago, esaterako, Anjel Lertxundirekin, berak aipatutako ideia horien gainean jardunaldi edota batzorderen batean.

Azken ideia horrekin amaitu nahi nuke, beraz,: bide berriei ekin behar diegu, baita administrazioan ere eta, orobat, lankidetza esparru berriak zabaldu.

[1] http://www.euskara.euskadi.net/ webguneko “Herria, hizkuntza” atalean:Gure herriak ez du euskara galdu nahi. Barru-barruan itsatsita darama hizkuntzarekiko atxikimendua, bere nortasunaren adierazpide funtsezkoena baita; eta hizkuntza galduz gero, aberastasun paregabea ez ezik kohesiorako elementu garrantzitsuenetako bat ere galduko luke. Horregatik, mendez mende iraun duen hizkuntzari eutsi, esparru guztietara zabaldu eta sendotzeko apustu garbia egin du. 

 Nire ustez, ordea,  baztertu beharreko boluntarismo hori zein den ez dago behar bezala zehaztuta, eta ez da ondo zehazten non dagoen euskarekiko konpromisoarekiko muga.  Gaur egun euskarak aurrera egin badu  jende askoren "boluntarismoari" (konpromisoa deituko nioke nik) esker izan da hein handi batean, eta oraindik ere jende askoren konpromiso sendoa (eta askotan beste eremuetan egiten ohi dena baino handiagoa) beharko da aurrerantzean ere.   

Ados egon ninteke esango balu boluntarismoari (euskararekiko konpromisoari) neurria hartu beharko litzaiokeela eta denon ahaleginak bideratu eta koordinatua beharko liratekeela; baina "betiko alboratu" behar dela esateak ez da guztiz zuzena. Konpromiso aktiborik gabe ez baikinateke egongo gauden tokian eta ezin izango genuke aurrerantzean ere aurrera egin. Ahalegin izugarri horrek aitorpen instituzionala beharko luke.

 Txostenean erantzukizuna eta konpromisoa, balore gisa, berariaz landu beharreko kontzeptuak beharko lukete izan, eta horien aldeko diskurtsoa falta dela uste dut.

Irakurri gehiago »