Tiraka
Administrazioan euskara erabiltzeko

Iruñearen hiri senidea Baiona zela pentsatzen genuen, baina oker geunden: Haro da. Horixe ondorioztatu dugu Anjel Lertxundik kontatzen duen pasadizoa irakurri ondoren.

 El País-en argitaratu ez dioten gutun horretan, gaztelaniazko kazetariek euskara pittin bat ezagutu beharko luketela dio  Karlos Cid-ek. Eta arrazoi du, arrazoi duenez. Areago euskara koofiziala duten erkidegoetan, erantsiko genuke guk. 

“Euskadiko Hiriburuan” ere ez dira gutxi euskara jakin gabe –eta haien ezjakintasunaz axolagabe– mikrofonoa hartuta kalean dabiltzan kazetariak. Neu Canal Gasteiz izeneko telebista katekoekin bitan fortunatu naiz aspaldi honetan. Batean, kalean harrapatu ninduten, ihesbiderik gabe, baina euskaraz erantzungo niela esan nienean, kiratsa banu bezala alde egin zuten, «es que en euskera pixka bat…». Bigarrenean ikastolara etorri ziren, 6 urteko neska-mutikoak dantzan ari zirela haiei elkarrizketa bat egitera… erdaraz, noski.

Horrelakoetan, planto egin beharko genuke. Gero eta gehiago.

(Karlosek El País-era bidalitako gutuna, berak euskaratua) 

SAN FERMIN ERRIOXARRA ERE BA AL DA?

Elpais.com-en honako hau irakurri berri dut, oso harriturik irakurri ere: “hamabiak jotzeko segundo batzuk falta zirela, (…) Mari Ganuza balkoi nagusira irten da, ama, emaztea eta udalbatza lagun zituela, eta oihuka bota du: «pamplonenes, pamplonesas, ¡Viva San Fermín!, iruña ta haro, gora San Fermín». Eta zerk harritu nau, ba? Kazetariaren esanetan, pregoilariak Iruñeari hitz egiten zion, bai eta Harori ere, Errioxako herri horrek santuarekin itxurazko loturarik ez badu ere. Misterioa argitzeko, youtube-n irudiak bilatu eta ez zuten zalantzarako zirrikiturik uzten: Mari Ganuzak ez zioen “Iruña ta Haro” (izen bereziak, letra larriz, mesedez), “iruñatarrok” baizik. Kontua argiturik zegoen. Abagune hau baliatu nahi dut, bide batez, gaztelaniazko kazetariei eskatzeko euskara pittin bat ikas dezatela, etorkizunean horrelako hanka-sartzerik (edo okerragorik) gerta ez dadin.

 .

Irakurri gehiago »

Oraingo gazteek geroan euskara salbatuko dutelako mitoa lehenbailehen desmontatu beharreko eginkizuna da. Batzuetan nabarmenago, besteetan oharkabean, beti agertzen da horren aldeko arrazoibidea, aurreko sarrerako elkarrizketan bezala.

  Adibidea paradigmatikoa da: mutil batek neska-lagun euskalduna ezagutu eta, zuzenean, euskara aktibatzen da. Magia bidez edo. Maitasunaren misterioak… 

Zeren, euskaldunak izanik ere, berdin-berdin elikatu baitezakete beren amodioa erdara hutsez, zergatik ez? Oso ingenuoa da pentsatzea bi hizkuntza aukeran izanda automatikoki bataren alde egingo dutela sinestea, zergatik eta haatik.  

Administrazioa Euskaraz aldizkarian egindako elkarrizketa batean, Patxi Baztarrika Hizkuntza Politikarako sailburuordeohiak galdetzen zuen: «Eskolari eta euskaltegiei esker sortu diren elebidun berriek guraso izatean euskara transmitituko al diete beren seme-alabei lehen hizkuntza moduan?» (antzeko gogoeta irakurri nion aspaldi Josene Ariztondori, oker ez banago: «Hemendik urte batzuetara, orain eskoletan elebiduntzen ari diren belaunaldiek erabaki beharko dute zein izango den beren familia-hizkuntza»). Kontxo, Ataunen gehienek bai, Gasteizen gehienek ez. Aukera ez baitatza, errentararen aitorpenean bezala, elizaren aldeko diru-ekarpena edo beste helburu sozieletara, A edo B laukia, markatzean. Zein hizkuntza aukeratu nahi duzu zure familian, euskara edo gaztelania? Nik nire seme-alabentzako nahi nukeena lotuta dago, ezinestean, ingurune soziologikoarekin, nik kontrolatzen ez ditudan hainbat faktore eta errealitaterekin. Zergatik itxaron 25 urte? Jada ikusten ari gara txikitan ikastoletan euskaraz ikasitako belaunaldiak beren familiak ari direla sortzen. Eta? Ez al dizuete inoiz esan «estudié en la ikastola, pero ya casi ni me acuerdo. Prefiero que me hables en castellano»? Niri bai. Ataunen ez, Gasteizen. 

Beraz, elebidun berriek transmitituko al dieten euskara seme-alabei lehen hizkuntza moduan. Erantzuna, neurri handi batean, hizkuntzari buruz duten balorazioaren baitan egongo da, eta balorazio eta prestigio-maila hori lotuta egongo da, halabeharrez, hizkuntzaren erabilgarritasunarekin, hizkuntzak erantsita dituen balioekin (balio emozionalak eta, batez ere, balio praktikoak). Guraso horien seme-alabak, adibidez, ertzaina, medikua edo administrazioko langilea izan nahi badu eta horretarako euskara behar ez badu, nekez berma daiteke transmisioa.

Irakurri gehiago »

Lourdes Auzmendiri, Hizkuntz Politikarako Sailburuordeari, elkarrizketa egin diote Correon berriki.  

Galderek ez didate ikararik eragin. 

Correok euskararekiko ohikoa duen "esti(g)maziotik"eginak dira: gaiztoak batzuk, zintzorik bat ere ez. Lehengo lepotik burua.

Auzmendiren erantzunek ostera, zer pentsatua eragin didate.

Horra hor zenbait pasarte: 

Correo- Influirá el dominio de la lengua. Allí (Ataun) se habla un buen euskera…

Auzmendi- El 99,9% de la población de Ataun es vascohablante. Los pocos inmigrantes que había ... aprendían rápidamente euskera por pura inmersión... Alguno no lo pasó muy bien, ... porque la tolerancia a veces...

Batetik, bistakoa dirudi Correoko kazetariak ba omen daukala euskara onen eta kaxkarren mapa hiru dimentsiotakoa…Bestetik, badirudi euskaldunok bihozberak garela kanpotarren integrazio prozesuekin. Bertokoen asimilazio eta baztertze prozesuekin baino askoz bihozberagoak sarri, dirudienez. 

C.- Viviría también la intolerancia en la escuela. ¿Tuvo problemas?
A.- Nos obligaban a estudiar en castellano. Sí. Tuve problemas para aprender el castellano porque mi familia es euskaldun...Con 12 años  me mandaron interna ... para que aprendiera castellano. Y no me supuso ningún trauma… Siempre estaré agradecida a las Hijas de Jesús. 

Eskerrak eman behar dizkiegu beraz, gaztelania inposatu digutenei, baina euskara inposatzea bekatu itzela omen litzateke, ordea. Eta zergatik ukatu oraingo guraso erdaldunei euren seme-alabak kozkortutakoan Obabako Eskolarekin edo Ikastolarekin, edo D ereduarekin eskerroneko zorra edukitzeko eskubidea, sailburuordeak Jesusen Alabekin duena bezalakoxea? 

C.- Y ahora es bilingüe...

Aurkikuntza zirraragarria kazetariarena gero! Hizkuntza Politikarako Sailburuordea Elebiduna dela ondorioztatu du. Alajainkoa! 

A. El euskera está en el catálogo de la Unesco de lenguas en riesgo, pero goza de muy buena salud. Tenemos una realidad literaria impresionante, con una producción sobresaliente y escritores de primera línea.

Ez da ondo ulertzen. Edo bestela, Unescokoek arriskupean sailkatzen dituzte hizkuntzak egunaren eta aldartearen arabera. Bestalde, egia da euskararen osasuna ez dela hain txarra ere. Aldiz, askoz kezkagarriagoa da euskaldunon komunitatearen egoera. Eta edonola ere, literaturaren panorama ez da inondik ere nahikoa hizkuntzaren beraren osasuna neurtzeko, ezta euskararen kasuan ere. Literaturaren kalitate bikainak salbatuko ote du euskara? Esan gabekoak askoz ere larriagoak dira, aitortutako aurrerakuntzak baino. 

C.- Ahora llega a un cargo complicado porque en este país es decir euskera y desatarse el conflicto. (Hori Correoko kazetari batek esatea ere...)
A.- Sí, ha habido épocas en las que el euskera ha estado en el centro de acaloradas discusiones, pero uno de los objetivos del Gobierno socialista era sacarlo del campo de la pugna política y… lo venimos consiguiendo. Las lenguas son demasiado importantes como para meterlas en estos fregados... 

“Hizkuntza Politikarakoa” den sailburuordeak nola defendatu dezake bere deituratik ‘politika’ kentzea? Orduan zer da HPS, ‘P’ hori gabe?
Bestalde, salbuespenak salbuespen, ezagutzen ditudan PSEko ordezkaririk gehienak erasokorrak izan ohi dira euskararekiko edo paso egiten dute “olinpiar erara”. Gehien-gehienak erdaldun elebakarrak dira eta ez dute euskararekiko atxikimendurik batere erakusten; urruntasuna bai ordea, goxo esateko.  Lehendakariarena oso adibide garbia da. Abantaila handia dute ordea. Alderdi abertzale nagusiarentzat euskara hirugarren mailako ardura da , salbuespenak salbuespen. Beste bik ez dute bozgorailu propiorik edo gogo nahikorik euren ahotsa entzunarazteko, eta zarata egiten trebeena dena legez kanpo dago, PP-PSOEren erabakiz.

Horrela ikusten dugu egungo hizkuntza-politikaren norabidea, kanpo-proiekzioan buru-belarri (nazioarteko liburu-azokak, nazioarteko hizkuntza gutxituen sareak, Etxepare Institutua…), baina etxeko sukaldea abandonatuta. Ezin daiteke uler, bestela, nola egin dakiekeen entzungor aginte-postuetatik UEMA bezalako ekimenei. UEMA ez da esistitzen, antza.

 Aukera bikaina galdu dute Jaurlaritzan, berriki, euskararen aldeko apustua egiten duten udal txiki horiei instituzio eta alderdien babesa emateko, Iñaki Arregi zenaren omenaldia tarteko. Nola nahi dute, gero, guk sinistea benetako interesa duela euskara aurerra ateratzeko?  

Literatura ugari, hitz politak, ezertan mamitzen ez diren diskurtso arranditsuak… Zeru horiek utzi eta benetan neurri zehatzak jarri behar direnean, ordea, dena da “bai baina ez”, epelkeria eta bidean atzera egitea. Zertarako nahi dugu txostenetan euskararen arnasguneak indartu behar direla irakurtzea, adibidez, UEMAri ez ikusiarena egiten bazaio? 

Erdal mundua erakartzeko kontu horrekin, seduzituak izateko inolako gogorik ez dutenak seduzitzeko tema horrekin, gauza harrigarri eta arriskugarria gertatzen da. Nire ustez UEMA nobio/nobia polita da, apala. Baina badirudi batzuentzat exkaxa dela eta beste norbait inportanteagoaren premia dutela. (Arrakasta gutxirekin, gainera, emaitzak ikusita. Eta normala da, bestalde, zeren nahi izatearekin ez baita nahikoa eta mila aldiz errepikatuko digute euskara erakargarri egin behar dela, baina ez baitakigu nola. Nik ere nahi nuke Brad Pitt-en gorputza eduki, baina zer egingo diogu ba…). Jarrera arriskugarria dela nioen, ez bata eta ez bestea, batere nobiorik gabe gera daitekeelako Jaurlaritza. Erdi bidean, konkistatu nahi dituenak erakarri gabe, eta euskararen munduan zituenak zapuztuta. Ez da oraingo kontua, neronek horixe aurpegiratu nion Joxe Mari Zeberio orduko HPINeko buruari mintzaldi batean duela 20 urte baino gehiago: zergatik zaudete beti hain erdaldunei begira, beti mintzeko beldurrez, goxo-goxo… eta ez zarete kezkatzen euskaldunen kohesioa indartzeaz bat ere?

Irakurri gehiago »

Hace siete años* se cometió un atropello en torno a Egunkaria, que ayer fue desautorizado por la Audiencia Nacional. Además de constatar la evidencia de que la justicia que dura siete años, no es justicia(sic), me gustaría hacer dos reflexiones: Primero, que la justicia funciona (sic). A pesar de que la decisión se haya dilatado excesivamente en el tiempo, a pesar de que algunos daños sean irreparables…, la tantas veces denostada Audiencia Nacional ha hecho justicia y ha corregido los errores cometidos en otras fases procesales. Segundo, que flaco favor hacemos a esta causa, cuando se interpreta, de forma tan reduccionista, el cierre de Egunkaria como un ataque al euskera y a la cultura vasca. No. El cierre de Egunkaria fue, sobre todo, un ataque contra la libertad de prensa y contra el propio Estado de Derecho (sic), al utilizar la justicia como acompañamiento de una estrategia política muy determinada. La libertad de prensa es uno de los pilares fundamentales del sistema democrático y su inviolabilidad debe ser respetada tanto como la propia separación de poderes, porque sin ella dejamos en entredicho la propia democracia (sic)…

Testua osorik bere blogean:

http://www.patxilopez.com/2010/04/una-sentencia-justa/

. 

. 

. 

. 

. 

. 

. 

.

Gero eta sarriago gertatzen ari den nahasmendua da.

Nahita batzuek, nahi gabe bestetzuek, "euskal herritarra" erabili ordez, "euskalduna" erabili ohi dute hainbatek.

Elebidunaren ordez ere erabili ohi da, baina hori beste egun baterako utziko dugu.

Gaurkoan, Aberri egunean jaurtikitakohitzaspertuetatik jasotako pasarte bat ekarri nahi izan dugu gune honetara, arestian esandakoaren adibide nabarmen gisa.

Horratx:

"Euskaldunon artean egin behar dugu bakea. Euskaldunok izan behar dugu bakegintzaren protagonistak eta bakearen egileak. Euskaldunoi zor zaigu bakea. Euskaldunoi zor zaigu akordio politikoa eta normalizazioa..."

Eta erdaldunak? Erdaldunei bakerik ez?

Aspaldian ez genuen Juen Arexolaleibaren berri, eta a ze gozatua hartu dugun azkenenengo Larrun gehigarrian egin dioten elkarrizketa irakurtzean. Transmisioa, hizkuntza-politika, eleaniztasuna… xehe-xehe errepasatzen ditu geure buruko minen eta pozen iturriak. Azterketa bikaina, nire ustetan.

Mamian sartu gabe, Arexolaleibarena bezalako diskurtso serio eta funtsatuak ikusten dira gero eta gehiago. Esan nahi baita soziolinguistikaren ikuspuntutik eraikitako diskurtsoa –zientifikoa ere esango nuke–; tamalez oihartzun mediatiko handiagoa lortzen duten eta onkeriaren, epelkeriaren eta beste interes handiagoen abaroan sortutako beste batzuek erdi-zokoratutako diskurtsoa (konparatu, adibidez, hemen esaten direnak Euskara 21 ofizialean esaten direnekin).

Eta galdera sortzen zait: hizkuntza-politikaren hariak mugitzen dituztenek, zergatik ez dute pentsamendu-ildo hau baliatzen haien egitasmoak martxan jartzeko? Zergatik aipatzen dituzte hainbeste aldiz, haien txostenetan, Mitxelenaren «Erdara ere hemengoa da, gero!» famatua bezalakoak, puntako euskal idazleen aipu bakan batzuk ere bai, adornatzeko, eta kitto. Eta zergatik ez da jasotzen berariaz alor hau landu duten beste askoren ekarpena? Zeintzuk dira, adibidez, Euskara 21 txostenean agertzen diren erreferentziak? Zergatik ez da Fishman aipatzen, edo Zalbide, edo JM Odriozola, edo Arexolaleiba?

Hirigintza proiektu bat aurerra eramateko, arkitektuak, ingeniariak… behar diren bezalaxe (eta ez poetak), soziolinguisten ekarriaren falta ikusten dut hizkuntza-politikaren eremuan (poeta, idazle eta filologo guztienganako errespetuarekin esanda, noski).

Irakurri gehiago »

Hitz beste bloga elikatzen du txukun eta langile, Andu Lertxundik egunero-egunero, berriaren edizio digitalaren barnean..

Gaurkoan Tiraka taldearen ekimen bat aipatu du bertan, eta horrekin nahikoa, eguna alaitu digu.

Horratx :

Baliagarritasuna

...

Xosé Luis Méndez Ferrín idazlea elkarrizketatu dute Tempos novos hilabetekarian… ideia bat dakart hona, elkarrizketagileak ere titularretara eraman duena:

“Gailegoaren etsaiek berebiziko interesa dute hizkuntza ez dadin baliagarria izan.”

Auzia geurera ekarriz: ezein koloretako hemengo klase politiko, sozial, ekonomiko eta kulturalaren praxia egunerokoak euskara baztertzen du bere jardunetik. Ez du euskararen baliagarritasunean sinesten, erreminta izateko aukera ukatzen dio praxiak, mezuaren efikazia eta oihartzuna lehenesten ditu prentsa-aurre, parlamentuko jardun eta debate sozialetan. Ez da, tamalez, diskurtso gainditua, errealitateak ez du diskurtsoa zaharkitu. Adibide xume bat: irakurri berri dugu Lakuan 292 sinadura bildu dituztela Jaurlaritzan euskaraz ere jardutearen alde.  

desolazioa. Horra Joxemiel Bidadorren heriotzak gure artean erein duen sentipena. Desolazioa, haren hurbil-hurbilenekoen bihotzean. Desolazioa, haren adiskideen eztarrian. Desolazioa, Joxemielek lan-tzen zituen alor ugarietan -irakaskuntza, dantza, ikerkuntza, literatura- lankide izan zituenen artean...

Inor hiltzean ohikoa da entzutea "umezurtz" utzi gaituelako hori. Bidadorren kasuan, berarekin bizitza partekatu zutenak ez dira ala mintza daitezkeen bakarrak. Haren heriotzak are hutsago utzi du berez aski mortu zegoen eremua. Lehengo asteaz geroztik, nafar euskaldunok ikusezinagoak gara, ezinduagoak, aprojagoak, ez ikasiagoak.

Joxemiel "gaztearen" ondotik -39 urte!- ez da bazterretan ageri nork gu eginen ikusgarriago, gaituago, eragileago, jantziago. Salbuespenak salbuespen, inon ez dira gure eskuz eta gure izerdiz eraikitako ikasgeletatik atera behar zuten gazte belaunaldiak.

UPNk eta PSNk gure inguruan eraiki duten setio politika bere fruituak ematen ari da. Bere fruituak ematen ari, gure gazteei jarri dieten hautu ustela: asimilazioa edo marginalitatea.

Gure hautu ideologiko-estrategikoek, gure moteltasunak, gure nora ezak gainerakoa egin dute.

Bataila instituzionala aspaldi irabazi zuten.

Gizartearena irabazteko bidean daude.

Hori guztia, "gure" politikariak pitokerietan ari diren bitartean.

Aingeru Epalzak Diario de Noticias-en

http://www.noticiasdenavarra.com/2010/03/09/opinion/columnistas/mugatik/desolazioa

Euskara Elkarteen Jardunaldien barruan, Juan Carlos Etxegoien “Xamar” irakasleak esandakoaren inguruan Onintza Iruretak idatzitako kronika:

Juan Carlos Etxegoien, Xamar irakasleak ondoko gogoeta egin zuen: “Hizkuntza arazoa gizarte arazoa da, ezin dugu esan: ‘Guk –euskara taldeok– konponduko dugu hizkuntza gatazka’. Gainditzen gaituen problematika da, gizarte osoari dagokio. Gaur egungo sistemaren joera gizarte arazoak arazo pertsonal bilakatzea da eta mintzairarenean berdin gertatzen ari da. Ezin duzu euskaraz egin? Bada zure arazoa da, beti ere hor duzu euskara taldea lagunduko dizuna zerbitzuen bidez: mintzalaguna, komunikabideak, kultur ekintzak… Hau guztia ongi dago, baina klubaren itxura hartzen ari da, sistemak bultzaturik: makramezaleak, pilates… eta euskararenak.

Bestalde, gugandik at dagoen zerbait salbatu nahian gabiltzala dirudi: Amazonia, baleak, Sahara… eta euskara. Baina euskara salbatuta dago, hiztegian eta gramatikan bilduta dago, aldiz, euskaraz bizi nahi duen komunitatea –Herria, nazioa alegia– da kinka larrian dagoena.Motibazioari dagokionez, gogoan dut soldadutzan agirian jarri zidatena: ‘El valor se le supone’. Euskara elkarteei motibazioa se les supone”.