Tiraka
Administrazioan euskara erabiltzeko

«Askatasunarena ez baita euskararen edo gazteleraren auzia», diosku Anjel Lertxundik Patxi López lehendakariak abenduaren hiruan Euskararen Eguneko adierazpen instituzionalaren harian El País-en argitaraturiko artikulu interesgarrian.

"Euskara eta libertadea elkarrekin lotu nahi ditugu", esan zuen Patxi Lopez lehendakariak abenduaren hiruan, Loiolako Santutegian irakurri zuen Euskararen Eguneko adierazpen instituzionalaren lehen-lehenengotik.

Euskararen eta libertatearen arteko lotura bilatu. Lehen begiratuan, ederra ematen du.

Euskara eta libertadea: bakoitza bere bidetik doaz, itxuraz. Larria behar luke, nonahiko bandatik begiratzen zaiolarik ere. Aurreiritzi arriskutsu baten espresioa da, ordea. Aipatu adierazpen instituzionalak badu gisa bereko perla gehiago -nire ustez, hasierako hori bezain lor larrikoak-, baina lehendabiziko hitz horien haritik egingo dut tira, bere horretan ere badu-eta zer josi nahikoa.

Koldo Mitxelenaren hitzak aintzat hartzen ez dituen baten esana ematen du, nolanahi ere:

"Bitartekoa da hizkuntza, ez ontzia: hizkuntzak ez du deus barrenen eta zernahi izan dezake".

Mendeari mende, gure hizkuntza -munduko hizkuntza guztiak bezalaxe- egoera eta abagune historiko askoren lekukoa izan da mugaren alde bietako euskararen lurraldeetan. Ez, ordea, lekukoa bakarrik. Euskal hiztunen, beren hizkuntzari bizkarra erakutsi diotenen eta beste hizkuntzetako auzoen jarrera izan da askatasunarekin edo askatasun ezarekin zer ikusia izan duena, ez euskara bera.

Herritarren borondatea banderatzat hartzen duen batek aratz-aratz eduki beharko lukeen kontua da. Bestela, zer? Suposatu behar da gaztelania estigmatizatu beharko genukeela eta esan askatasunari bizkarra eman ziola frankismoaren garaian? Zilegi litzaidake esatea gaztelania eta askatasuna ez zeudela elkarrekin lotuta frankismoak fusilatutakoen azken hitzetan, kartzeletako patioan presoek elkarri ematen zizkioten animuetan, atzerrira ihesean joandako langileen jardunean, idazleen obran? Berrogei urte beltzetako jardun egunerokoan?

Espainiako gizartea zen askatasun faltan zegoena. Gaztelaniak, ordea, zernahitarako balio izaten segitzen zuen: borrero ankerrenen bilania handienetarako; baita frankismoa -atzokoa eta gaurkoa- infernuko zulora botatzen saiatzeko ere:

"Cuando la tierra llena de párpados mojados /se haga ceniza y duro aire cernido, /y los terrones secos y las aguas, /los pozos, los metales, / por fin devuelvan sus gastados muertos,/ quiero una oreja, un ojo, / un corazón herido dando tumbos, / un hueco de puñal hace ya tiempo hundido" (Pablo Neruda).

Fidelen Kuba, milikoen Argentina, Pinocheten Txile... Defizita ez da -nork esan lezake kontrakorik- gaztelaniaren eta askatasunaren arteko loturarena.

Orain gutxi, Interekonomia telebistako gorotza ezagutu nuen. Egun hauetan Madrilen izan naiz. Hotelean, Telemadrid piztu nuen. Esaten zituztenak entzunda, lehendakariaren hitzak etorri zitzaizkidan burura. Ukitu txiki bat eginda dakartzat hona: "Gaztelania eta libertadea elkarrekin lotu nahi ditugu...". Lehendakaria ez litzateke horrelakorik esatera ausartuko, are gutxiago adierazpen instituzional batean.

Aske naiz euskaraz zein gaztelaniaz.

Egia da bata zein bestea egiterakoan ez naizela nahi nukeen bezain aske, baina nirea da kulpa, ez hizkuntzena.
 

Askatasunarena ez baita euskararen edo gaztelaniaren auzia. Hori garbi ez duena askatasun falta gizentzen ari da.

(Anjel Lertxundi)  

Irakurri gehiago »

Markos Zapianek kontatzen du, Talatik tiroka liburuan, nola behin, atzerririk bueltan, paper bat sinararazi zioten aireportuko kontrolgunean:

" (...) Nik Markos izenpetu nuen, k-z, betiko legez, inongo asmo matxino abertzalerik gabe, beti erakutsi didatelako horrela. Orduan poliziak begietara gogorki begiratu eta sakon, oso sakon mintzatu zitzaidan: Te has equivocado, Markos se escribe con c de cabrón."

Pasarte horretaz gogoratu naiz Gasteizko zinemetan, Florida eta Guridietan, Kultura Bonoaren publizitatea ikusi dudanean: “En los cines Florida y Guridi el Bono Cultura será canjeable por 8 vales de entradas de cine“. Batean eta bestean, bi zinemetako erakusleihoetan hogeita hamalau ohar daude, denak gaztelaniaz. Euskaraz bat ere ez.

Kultura Sailak programari buruz Interneten ezarri duen informazioan, bestalde, honakoa irakur daiteke, kanpainarekin bat egiten duten establezimenduen konpromisoak direla eta: 

Hitzarmenari atxikitzen zaion enpresak konpromisoa hartuko du publizitate-materialak jasotzeko, bai eta establezimenduan, ongi ikusteko toki batean, jartzeko. 

Eusko Jaurlaritza kanpainaren bultzatzailea den aldetik, eta gainera dirua berak jartzen duenez, faltan bota dut beste batzuetan txertatzen den eranskin bat parrafo horretan, adibidez: 

(…) bai eta iragarki eta publizitatean bi hizkuntza ofizialak erabiltzeko konpromisoa ere. 

Jaurlaritzaren “despistea” izan den edo zinema-areto horien jabeen zabarkeria? Ez dakit, edozer espero baitaiteke hogei urte baino gehiago atari-atarian "Sarrerak argotuta (sic)" lotsatu gabe erakusten duenarengandik.

Irakurri gehiago »

 Patxi Zubizarretak eman zidan berria: “Jakingo dek ba Geu Gasteiz itxi egin dutela”. Nik ezetz, ez nekiela. Harrituxe geldituko zen, izan ere, zelan liteke nilako euskaltzale batek hori ez jakitea, edo, bestela esanda, zelan liteke aldizkari horren harpidedun edo erosle ez izatea? Orduan hitzaspertuak militantismoaren kontzeptu lantzera eraman gintuen: zergatik erosi Berria, Argia, Elhuyar edo gainerakoak, sarean badaude?

  Zenbat diru jarri beharko genuke urtero derrigorrez erosi beharrekoa ez zaigun argitalpen baterako? Denak daude -goizago edo beranduago- Interneten/sarean. Bada, egia da hori ere, herriaren zati bat informazio digitalarekin elikatzen ez dena, oraindik ere betiko eran dabilena egunkaria irakurtzeko errituekin (mahai gainean orriak ireki, eta kafe usainean irakurri).

 Areago: euskal prentsa/aldizkarien kontsumitzaileak sareko bezeroak ere badira gehienbat; eta ondorioz, erosi edo harpidedun izan beharraren premiarik ez dute. Irudipena dut –eta Patxik hala zioen- militantismo hutsaren lotura baino ez zaigula gelditzen aldizkariak edo egunkariak erostean, eta behar bada kontzeptu eta jarrera horiek ere orraztu edo birdefinitu beharko genituzkeela.

Irakurri gehiago »

(Iturria: Berria, 2009-12-12)

Asteazken gaua, Dinamo Kiev-Bartzelona futbol partida bukatu eta gero. Pep Guardiola, katalanen entrenatzailea, hedabideen aurrera azaldu da. Kataluniatik Ukrainara joandako kazetariak daude bertan, eta galderak egin dizkiote, katalanez. Guardiolak normal erantzun die, katalanez. Nazioarteko agerraldi batean zergatik ari den katalanez galdetu diote orduan beste kazetari batzuek. Entrenatzailea argi mintzatu da: «Herri bat gara, berezko hizkuntza duena, eta kanpora irteten garenean hizkuntza hori erabiltzen dugu horretan mintzatzen garenok».

Biharamunean Espainiako egunkarietan agertu da albistea eta, horrekin batera, kritika. Guardiolaren portaera ez omen da zuzena izan, informaziorako eskubidea urratu baitie katalanez ez dakiten kazetariei. UEFAk ez omen zuen katalanezko itzulpena egingo zuenik. Nazioarteko kirol erakundeak Europako herrien nortasuna kontuan hartu ez izanaren erantzukizuna Guardiolarena izango balitz bezala.  

Beharbada hurrengoan espainiera-ukrainerazko itzulpena egiten duena barik, katalanetik ukrainerara eta espainieratik ukrainerara itzultzen dakiena aukeratuko du UEFAk txapeldunen entrenatzailearen hitzak ulertzeko. Ez da hain zaila izango Katalunian bizi diren ukrainarren artean bilatzen hasiz gero. Izan ere, Kieven, Bartzelona barik, Danimarkako talde bat izan balitz, hantxe izango zuten itzultzailea, herri horretako hizkuntzak katalanak baino hiztun gutxiago izan arren. Zeren Danimarkako kirol kazetari batek ez dio FC Kopenhageneko entrenatzaileari daniera ez den beste hizkuntza batez hitz egingo, Kieven egonagatik ere. Espainiako edo Frantziako kazetariak ere ez dira hizkuntzaz aldatzen Istanbulen edo Berlinen haien entrenatzaile edo gobernuburuekin ari direnean. Edozein estaturen ordezkariari bermatzen zaio itzultzailea izatea. Independentzia zertarako nahi dugun galdetuko digute gero.  

Bestalde, alde ederra Guardiolaren eta hemengo entrenatzaile famatu baten artean. Gure euskal erdalduna Bartzelonara joan da taldearekin, eta prentsa aretoan jende asko katalanez ari dela ikusita, ez da hasi, ba, euskaraz dakienaren itxura egiten! Hango batek euskaraz dakien galdetu, eta berak baietz. Jokalari bati deitu eta honelaxe hasi zaio, lasai asko: «Ekarri sua, Gernikako Arbola da bedeinkatua...». Pailazokeria duela urte batzuk gertatu zen. Ateraldia kontatu zigutenean, barre egin genuen. Barre haren pailazokeriari eta, ohartu gabe, barre geure buruari. Geure hizkuntzari. Halakoxeak gara euskaldun kolonizatuok.  
 

Bartzelonako entrenatzailearen jokaera independentistatzat jo du Madrilgo egunkari batek. Guardiolak ez du inoiz esan independentista denik, baina katalanez normaltasunez hitz egitea independentista izatea da, zenbaiten ustez. Katalunian bada ekuazio horren balioa ukatzen duenik: jende hori katalanez mintzo da beti, baina ez da beti independentista. Euskal Herrian, ostera, kontrako jokaeraren adibide ugari ditugu: independentistak izan arren, eguneroko praxian unionistekin bat egiten dute euskaldun askok, beren artean erdaraz ari direnean. Independentziaren alde daude, baina independentziaren kontra ari dira, haien hizkuntz joerak eta ohiturek espainolago edo frantsesago bihurtzen gaituztelako. Zertarako itzultzailerik geure artean erdaraz hain ondo eta, batez ere, hain gustura moldatzen bagara? Ekarri sua, Gernikako Arbola da bedeinkatua...

Jose Mari Pastor

Irakurri gehiago »

Egunkariako auzi lotsagarri/ lotsagabeak aurrera darrai. Auzipetutakoak, euskal kulturgile ezagunak guztiak, Madrilen izan dira atzo Espainiako Auzitegian, bertako epaileen galderei erantzuten. Inoiz-gutxitan bezala, Erabakitzeko eskubidea defendatzen duten alderdi eta sindikatu guztietako ordezkariak bertan izan dira, batera, auzipetuoi babesa emateko.

Tirakan auziari buruz idatzia prestatzen hasita geunden, baina Mariano Ferrer kazetariak (gaztelaniaz) argitaratutako beste hau aurkitu dugu, eta gure blogera ekarri, oso argibide zuzenak ematen dituela iruditu zaigu eta. Egunkaria, libre!    

Egunkaria eta Sta Luzia

(Mariano Ferrer-ek idatzitako gutunetik) 

ETAri leporatutako agiri anonimo batzuetan oinarrituta, Del Olmo epaileak Egunkaria ETAren egiturakoa zela ondorioztatu eta euskarazko kazeta bakarra itxi zuenetik badi ra urte batzuk. Epailearen arabera ETAk Egunkaria erabiltzen zuen bere jarduna finanzatzeko eta justifikatzeko nahiz diruak zuritzeko eta.  Ez du oraindik frogarik bat ere aurkeztu, eta zabaldu den susmoa da Egunkaria itxi zuela, ez horretarako motiboak zeuzkalako, motiboak bilatzeko baizik. Auzia gertutik ezagutzen ez duenak pentsa dezake jarrera interesatua dela nirea, zaila baita sinisten, auzia abian jarri zutenetik zazpi urte igaro direlarik, akusazioak orduko paperak beste oinarririk aurkeztu ez izana. Baina hala da. Izan ere, Fiskalak berak auzia aldi baterako bertan behera uzteko eskatu zuen 2006an, eta 2009ko uztailean, behin betiko bertan behera uzteko eskaria berretsi du, ez baitu akusazioari eusteko fundamentuzko inongo motiborik aurkitu. 

Honakoak dira auzia bertan behera uztea eskatzeko Fiskaltzak emandako arrazoiak: 

- Ez da frogatu Egunkariak ETA finantzatu zuenik edo bere diruak zuritu zituenik, gainera, ez da agertu ETA eta Egunkariaren arteko harremana egiaztatuko lukeen inongo agiririk.

- Egunkaria ixteko erabilitakoa giriak, akusazioak esandakoaz oso bestela uler daitezke. Gehienez ere, agiriotatik ondoriozta liteke ETAk Egunkariaren gorabehera batzuen berri bazuela, baina inola zere Egunkariaren kontrola.

- Ez dago Egunkarian argitaratutako berririk, editorialik edo artikulurik ETAri justifikazio ideologikoa eman dionik.  

Horren guztiaren ondorioz, horra Fiskalak luzatutako galdera: Zertarako behar zuen  ETAk Egunkaria, bere finantzaziorako, diru zuriketarako edo legitimaziorako erabiltzen ez bazuen? 

Orduan zergatik auziperatu ditu Otamendi eta enparauak Espainiako Auzitegiak?

Beharbada, Egunkaria itxi zutenetik zazpi urte joan direnean kasua bertan behera uztea, erabaki funtsik gabea izan zela onartzea litzatekeelako? Auziperatuz gero, nahiz eta akusatuei absoluzioa eman, burututako hanka sartzea disimulatuko lukete behintzat. Beste arrazoi bat izan liteke epaiketa erabiltzea auzipetuek exigitu dezaketen indemnizazioari ixkin egiteko… 

Bada Auzitegi horrek erantzun beharko lukeen beste galdera bat ere: Zein da aldea Martxelo Otamendik zuzendutako Egunkariaren eta Martxelo Otamendi berberak, jende berberarekin eta leku berean zuzendutako berriaren artean?

Nahikoa lan badu Sta Luziak Auzitegi horretako kideen ikusmena artatzen… 

Irakurri gehiago »

Korredakzio kontuek aurrera egiten duten bitartean, eta harekin eta idazketa elebidunarekin ere zerikusi zuzena duelakoan, betiko itzulpen-moldearen inguruan badago zer esana eta zer hobetua, hemen askotan azpimarratu dugun bezala.

Urteak joan eta urteak etorri, Administrazio alorreko itzulpen lanak aurrera egin du, nabarmen, alderdi –esan dezagun– teknikoan. Itzulpen-memoriak, terminologia, datu-baseak, kontsultabideak… izugarri lagundu dute itzulpenaren azken emaitza hobetzen. Baina alderdi “humanotik” begiratuta, ordea, betiko traba, presak, baldintza kaxkarrak, sentiberatasun-eza eta noraeza lehengoan daude. Ez dakigu oso ondo norentzat itzultzen dugun, presaka egiten dugu eta, gehienetan, nahiko baldintza eskasetan. Hori zergatik, eta itzultzaileok askotan manporrero-lana egiteko erabiltzen gaituztelako.

Arazo horietako batzuk konpondu guran, Itzulpen berezoentzako gida argitaratu du EIZIE-Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkarteak, IZO-Itzultzaile Zerbitzu Ofizialaren laguntzarekin. Euskaraz, gaztelaniaz, frantsesez eta ingelesez dator liburuxka, eta edizioa txukuna eta erabilterraza dauka. Hasteko eta behin, Jaurlaritzako zuzendari eta buru guztiek irakurri beharreko testua iruditzen zait. Ea pixkanaka-pixkanaka lanbidea duintzen dugun. Hona hemen, esate baterako, bertako pasarte bat, gaztelaniazko testutik jasoa: 

¿Quiere obtener una buena traducción?

1.       Cuide la redacción y coherencia de su texto. Escríbalo en el ordenador, en un documento de texto (Word, por ejemplo). Revíselo y termínelo por completo.

2.       Desconfíe de las traducciones automáticas obtenidas en Internet.

3.       Prevea un plazo razonable para la traducción, proporcionado a la extensión y complejidad del texto.

4.       Busque un traductor o traductora profesional. Negocie plazos y precios. Muestre su disposición a proporcionarle información, imágenes, referencias anteriores, etc.

5.       Exija competencias y calidad profesionales en sus traducciones, y páguelas conforme a tarifas profesionales, no de aficionados. Pida un presupuesto antes de acometer la traducción.

6.       Asegúrese de disponer de buenos traductores. Cuide su relación con ellos, págueles a tiempo, trate de no cambiar su proveedor de traducciones a cada paso. Ganará en calidad.

7.       Confíe en las sugerencias o correcciones del texto original realizadas por su traductor.

8.       Si va a editar o maquetar la traducción para su publicación, asegúrese de respetar las normas tipográficas y lingüísticas de cada idioma.

9.       Haga visible a sus traductores: si publica una traducción, ponga el nombre de los traductores en los créditos.

10.  Tenga especial cuidado, en todos los aspectos, al encargar traducciones especiales: audiovisuales, interpretación, publicidad o traducción jurada.

.

Irakurri gehiago »

Patxi Lopez lehendakariak  Euskararen Egunean emandako adierazpen instituzionala irakurri dugu, harriduraz, beste behin ere. Ez da sinistekoa  Lehendakariak euskarari, euskal kulturari eta oro har, euskaldunoi buruz zein irudi desitxuratua eta txarra daukan berrestea, noiz eta Euskararen egunean ere bai!

Euskaraz apenas dakien lehendakari honek, euskara eta libertadea “elkarrekin lotu”..., “euskal kultura demokratikoa, tolerantea eta aurreiritzi gabea bultzatu nahi omen du”.

 Duela lau urte nik postura bat galdu nuen, Maialenen alde egin bainuen blog honetan eta Egañak irabazi zuen orduan.

 Halere, aurton ere gogo bera nuen, berariaz adierazi ez arren: Maialenek irabaztea.

Bada, irabazi du eta poz handia sentitu dut. Baina ez soilik Maialenek irabazi duelako; igandean BECen gertatutako guztiak eragiten dit poz handia .

Emakume bat, lehen aldiz, EHko bertso txapelketako txapelduna; belaunaldi arteko transmizio dotorea; apaltasuna; lankidetzarako eta auzolanerako eredu bikaina; ausardia gaiak lantzerakoan...

Lankidetzan oinarritutako eredu arrakastatsu bat aurkeztu digute bertsolariek. Horretan oinarrituta lan egiteko modu ezberdinak badaudela aldarrikatu dute. Idazketa elebidunera ekarrita, lankidetzan oinarritutako lan-molde berria.

Are gehiago, gaur egun, indar-metaketaz horrenbeste hitz egiten ari garen honetan, BECekoa ikusita esango nuke bertsolariak aholkulari bikainak izango liratekeela indar-metaketan aritu nahi duten eragile guztientzat. Badugu non ikasi.

Zorionak Maialeni eta bertsolari elkarte osoari!!! 

M.I.C. lankidea Berdura Sailean egon da lanean azken hiruzpalau urtetetan, eta orain beste sail batera joan da Eusko Jaurlaritzan bertan. MIC kasu paradigmatikoa da, nire ustez, eta horregatik ekarri nahi dut hona.

MIC erdaraz bizi da etxean, familian, lagunartean. Baina euskalduna da, maila polita lortu du, eta ondo defenditzen da, nahiz eta segurtasun handirik ez izan ("dizugu" eta "diguzu" batzuetan nahastu ditu, adibidez...), hori guztia ohitura faltagatik batez ere. MICek, euskara ikasi duten Jaurlaritza honetako beste langile askok bezala, euskaraz egingo dizu zuk berari euskaraz egiten badiozu. Ez hori bakarrik: euskaraz egiten dio, askotan, baita ere berari erdaraz zuzentzen zaionari, baldin badaki lankide hori euskaldun labelduna dela. Horrek egiten du MIC diferente. Hori dela eta, elkarrizketa bitxiak entzun izan dizkiot, demagun, Gema euskaldun labeldunarekin:-

-Egun on, Gema. Zer moduz asteburua?

-No muy bien. El sábado y domingo en la cama, con fiebre. ¿Y tú, por dónde has andado, MIC?

-Larunbatean zinean, aspaldiko partez...

-¿Ah sí? ¿Y qué viste?...

Kafkianoa, benetan. Munduan aldrebes. Eta Gema horren ordez beste izen asko jar nitzakeen. Eta Gema dugu problema nagusia, ez MIC.

Tristeena da MIC gurean lanean egon den  bitartean bi edo hiru sailburuorde, hamaika zuzendari, zerbitzuburu, teknikari... denak "euskarazkoak" pasa direla bere mahaitik, denak bere Plan, AIMA, DAFO, ebaluazio-txosten eta abar besapean, eta inork ere ez duela erreparatu zer nolako harribitxia zegoen Sailean "euskarazko gauzak" bera bezalakoen konplizitatez aurrera eramateko; inork ez duela MICena bezalako jarrerak sustatzeko edo saritzeko zirkinik egin urte hauetan guztietan.

MIC ez da martiri bat, noski, eta aldeko girorik ezean, berari ere itzali egiten zaio euskaraz egiteko gogo hori. Hori da lehengoan Eusebiori esan nahi niona: euskara ikasten duten langile gehienak ez direla, berez, "euskararen etsai"; gehiago dira, nire ustez, giro egoki baten faltan denborarekin herdoiltzen diren hizkuntz-proiektuak, edo lur antzu samarretan ereindako haziak, poetikoago jartzea zilegi bazait.

Roberto Manjónek ederki azaldu zuen zer esan nahi dudan duela hemen bertan egindako iruzkin batean:

"Euskera planen benetako arazoa enpresa-planak ez izatean datza. Planen arrakasta aitzindaritza-neurrien araberakoa da, transbertsalitatean, langileen partaidetza, euskarazko jarduera saritzea... Batez ere alor horretan izan behar da ausarta, alegia, plan baten paperezko testuan agertzen ez diren gauzetan, boterearen inplikazioa hortxe jokatzen baita. Paperean munduko planik politena idatz daiteke, derrigortasuna nonahi, baina hutsaren hurrengoa izango da alderdi horiek huts egiten badute (eta huts egiten dute, boterea euskal hiztun-herritik urrun samar dagoelako)." 

Irakurri gehiago »

   Eusko Legebiltzarrak urriaren 28 eta 29an jardunaldi batzuk egin zituen Euskararen inguruan "Euskara Gutxituak Administrazioan" izenburua zutenak. Jardunaldi horietan parte hartzeko aukera izan genuen Eneko Oregik eta biok arau-idazketa elebidunaren beharraz hitz egiteko. 

Enekok, IVAPeko Itzultzaileen Zerbitzu-burua izanik, ondo ezagutzen ditu euskarazko lege-testuen historia, eta horri errepasoa egin ondoren, azken hogeita hamar urteetako itzulpegintzaz egin zuen gogoeta. Bere ondorioa: itzulpengintzaz haratago, beste urrats bat eman behar dugu araugintzan idazketa elebidunaren haritik. 

Nik ikuspegi juridikoago bat jorratu nahi izan nuen, formazioz hori baita nire berezko esparrua. Horrela, arauen idazketarako tekniken eskutik bidai bat egitea proposatu nien entzuleei. Lehenbizi teknika horien jaioterrira joan ginen, Francisco Laportaren eskutik arau-idazketaren zergatia ulertzeko. Izan ere, arau-idazketarako teknikak sortu ziren nolabait legelarioi errieta egiteko, gero eta ilunago eta zailago idazten baitugu.

  Autokritika hori egin ondoren, Europar Batasunera abiatu ginen, idazketa teknika horiek nola jaso diren ikusteko. 1998. urteko Jarraibide batzuk arautzen dute gai hau eta arauak argitaratzen diren hizkuntza guztietan segurtasun juridikoaren printzipioa zaintzea eta bermatzea dute helburu. 

Europar testu inguru horretatik heldu genion Euskal Autonomia Erkidegoko araugintza-prozedura arautzen duen legeari, hots, 8/2003 LEGEA, abenduaren 22koa, Xedapen Orokorrak Egiteko Prozedurarena. Euskaldunak Europan bizi arren eta gero eta eleanitzagoak izan arren, deigarria da nola Euskal Autonomia Erkidegoko araugintza-prozeduraren Legeak hizkuntza ofizialei jartzen dien arreta eskasa. Hura euskaraz eta gaztelaniaz argitaratua izatetik aparte, ezer ere ez. 

Euskal Autonomia Estatutuak euskara eta gaztelaniaren arteko koofizialtasuna du ezarrita, baita legegintzan ere (EAEren 6. art eta 10/1982 Euskareren legearen 8 art[1].). Hala ere, EAEko xedapen orokorrak egiteko prozedura arautzen duen lege horretan legeen elebitasunak ez ditu jasotzen eduki beharko lituzkeen ondorioak, bai araugintza-prozeduran zehar, bai testuen egituran, bai lankidetza-ereduetan eta abar. Hutsune nabarmena du arlo horretan. 

 Lege horrek arautzen duen prozedura Andaluziako Legebiltzarrak edo Espainiako Gorte Nagusiek onartutako legean azal zitekeen, hau da, elebakarrak diren erakunde batek egina dirudi. Baina EAEn bi dira hizkuntza ofizialak Autonomia Estatutuaren 6, artikuluaren arabera: euskara eta gaztelania; euskara izanik, gainera, Euskal Herriko berezko hizkuntza edo hizkuntza propioa.

 Bi izanik Euskal Autonomia Erkidegoko hizkuntza ofizialak, bi hizkuntza horiek behar bezala hartu behar dira kontuan legeak eta gainontzeko arauak egiteko prozeduran. Penaz diot: aukera paregabea galdu zen 2003an Europan jadanik 1998tik aurrera,  eta Nazioartean –aurrerago ikusiko dugunez– bereziki 2000. urtetik aurrera, araugintza eleanitzaren inguruan zegoen eztabaidaz jabetzeko eta gureganatzeko.  

Kritika hori bideratu nahia edo, nazioarteari begiratu genion ondoren. Esperientzia oso interesgarriak daude elebidunak diren gizarte eta erakundeetan, hala nola, Kanadan, Belgikan, Nazioarteko Lan Erakundean, Hong Kongen. Esperientzia horietatik guztietatik hainbat ondorio interesgarri ateratzen dira.

Laburbilduz, honako hauek aipatuko genituzke: Batetik, elebitasunak eskatzen du hizkuntza ofizial bakoitzean idatzitako lege-testuek autonomia osoa izan behar dutela aplikatu eta interpretatzerakoan, eta bata ez dela bestearen menpeko izan behar. Hori hala izan dadin neurri zehatzak hartu beharko dira lege-testua idazteko orduan eta ondoren ere bai. Bigarrenik, hizkuntza ofizialetan idatzitako lege-testuen baliokidetza printzipioak ez du ezinbestez hitzez hitzezko itzulpena eskatzen. Horren ordez, hizkuntza bakoitzaren berezitasunak kontuan hartu behar dira edukia antolatzeko orduan, nahiz eta mezua bi bertsioetan bera izan behar den. Hirugarrenik, baliokidetza printzipioak zenbait ondorio ditu testuen egituran eta lege-testuak egiteko prozeduran. Eta azkenik, korredakzioa da teknikaririk egokiena, nahiz eta beti ezin omen den erabili.  

Gizarte eta erakunde elebidunetan, beraz, arauak idazketa elebidunaren bidez lantzen dira eta, horren bidez oreka bilatzen du ofizialtasuna eta segurtasun juridikoaren artean. Horretarako, besteak beste, legelari eta hizkuntzalarien arteko lankidetza estua sortu eta arautzen da.  

Gaiak gure ustez bereziko interesa du eta dagokionak arreta jarri beharko lioke, behar bezala landu eta antolatzeko. Baliabidea teknikoak eta pertsonalak baditugu, bikainak esango genuke gainera;  nondik ikasi ere badugu, bai etxeko iturritik (idazle klasikoen testuetan hizkuntza garbiaren gaineko kezka azaltzen da) bai kanpokotik.

Gure artean , ordea,  ez dugu oraindik eredu zehatzik, baina lankidetzaren bidez lor daiteke. Lanean jarri behar dugu eta horretarako gai honetan ardura duzuenok prest gaituzue bai teknikariak eta bai itzultzaileak. Gutxienez 10 urte pasatzen utzi ditugu Europan eta munduan gai honi normaltasunez aztertzeari ekin zaionetik eta beste batzuek aurrea hartu digute; aurrerantzean ez dezagun denbora alferrik gal, arren. 

Irakurri gehiago »

Gaur Euskararen Eguna omena da. Egun batez euskaraz, gaitzerdi!! Gorroto ditut nik egun markatu horiek. Gaur maite zaitut; bihartik aurrera, auskalo. Zelan eta Ramon Etxezarretak plazara atera eta deklaratu duen euskarak asko irabazi duela funtzionalitatean, ba ni neu ere -pixka bat harrituta esandako horrekin- plazako tribunara igo naiz, galdetzeko Ramoni -izan ere bere oraingo kargu bulegoa Lakuan dago, Kultura Sailean- honako hau:  

 zein esparru funtzional irabazi ditu euskarak azken 30 hauetan Lakuan egoitza nagusia duen Administrazioak? Zenbat paper sortzen dira, gaur, euskaraz? Zenbat zerbitzuk edo zerbitzu-erdik funtzionatzen dute euskaraz ere? Zenbat 3. eta 4. HE (hizkuntza eskakizun) daude lortuta?

Orain, galdera beste era batera: noizko euskaraz sortutako lehen dekretua? Noizko bere eginkizun guztiak euskaraz -idatziz eta ahoz- gauzatzeko gai de zerbitzua? Noizko 3. eta 4. HE lortuta duten 300 funtzionario ingurutik 80 euskaraz lanean?

 Erantzun galdera horiei, Ramon, eta gero, ea berriro deklaratzen duzun euskarak funtzionalitatea irabazi duela.

Eta orain, prestatu nuen artikulutxoa.

 Egungo Jaurlaritzaren asmoa omen da indarrean dagoen Euskararen Erabilera Normalizatzeko IV. Plangintzaldiarekin (2008-2012) aurrera egitea. Bidenabar, Zelaik ekarri digu blog honetara, korredakzioari buruz berak –eta E. Oregik- Legebiltzarrean aurkeztutako txostena. Horren aurretik nik neuk –aurrekoen haritik- adierazi dut itzulpengintzaren ikuspegi konbentzionalak –orain artekoak- egin duela berea.

Zulo nabarmena dago bi egitasmo horien artan, plangintzaldiaren eta korredaktatzearen/sotzearen (gaur egungo itzulpen prozesua gainditzea)artean, uste baitut lehenengoa goitik beheranzkoa dela, eta bestea alderantzizkoa: behetik goranzkoa.

 Eta, lehendik ere esan dut, ez dut biak uztartzeko modurik ikusten. Urrutiegi gaude elkarrengandik. Esan gura baitut guk, behean, asmoak izan eta lan ere egiten dugula, baina behin maila batera iritsiz gero, ezin dugu egin aurrera. Nori dagokio amildegi hori kentzea. Guk, behekook, nahiko eta lar ere egiten dugu. Goikoek ez, nire ustetan. Nortzuk dira?: Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza eta Euskara Zuzendariordetza bai, behinik behin.  

Irakurri gehiago »

Arabako Foru Aldundiaren www.euskaraba.com webgunetik hartua

Euskararen Egunak ez dira oraingo kontu berriak, bart asmatuak, ez gure herrialdean ez Euskal Herrian. Nork bere hizkuntzaren aldeko ekintzak ez dira arrotzak beste zenbait leku eta naziotan ere. Munduan lau bazterretako jendeak bere hizkuntza goratzeko askotariko ekitaldiak eginak ditu aspaldidanik.
Gure hizkuntzari dagokionez, lehenengo Euskararen Eguna 1949ko abenduaren 3an egin zen. Francoren diktadura garaia tarteko, Iparraldean eta Amerikako zenbait lekutan ospatu zen, Eusko Ikaskuntzaren eraginez. 1918an sortutako erakundeak etorkizuneko euskal unibertsitatearen diseinua egin zuen, autonomia estatutuaren testua idatzi, uda ikastaroak antolatu, Euskaltzaindiaren sorrera bultzatu, ikastoletarako testu-liburuak argitaratu e.a. Gainera, sei biltzar ere burutu zituen aldian aldiko aditu eta ikertzailerik puntakoenak bildurik.
Eusko Ikaskuntzak euskal gizartearen arlo denetara zabaldu nahi izan zuen euskal kulturari buruzko kezka eta, Euskaltzaleak Bazkunak bitarte, antzerti eta olerti egunak, bertsolari egunak eta gisakoak antolatu izan zituen.
Bistan denez, Eusko Ikaskuntzaren ekimenak bertan behera geratu ziren Espainiako Gerra Zibilaren eta gerra ostearen ondorioz. Iparraldean, erakundearen sua pizturik iraunarazten jardun zuen Joxe Miel Barandiaranek, eta Nazioarteko Eusko Ikaskuntza bultzatu zuen. Horrela, beste bi biltzar ere egin zituen instituzioak, bata Miarritzen 1948an eta bestea Baionan 1954ean. 1948an, bestalde, Iparraldeko Euskaltzaleen Biltzarra ere lanean hasi zen eta euskararen aldeko kultur ekitaldiak berpiztu egin ziren.
Ekimen hauek denek Euskararen Eguna aldarrikatzera bultzatu zuten Nazioarteko Eusko Ikaskuntza 1949ko abenduaren 3arekin batera. Harrezkero, ospakizunak egun horixe izan du egutegian.

“1949ko abenduaren 3koa
da lehenengo Euskararen Eguna”

Euskal Herrian ez ezik, Parisen, Mexikon, Caracasen, New Yorken eta bestetan ere ospatu zen Euskararen Eguna. Geroztik, diasporako hainbat lekutan urtero egin da nola-halako ospakizuna, Xabierko Frantziskoren egunarekin batera betiere.

1995ean, Kanpoko Gizataldeen Lehen Mundu Biltzarrean, Uruguaiko ordezkaritzak eguna berrindartzeko proposamena egin zuen. Diasporako euskaldunek egun handitzat zutena Euskararen Egun ofizial izendatzeko eskatu zuten uruguaiarrek.
Eusko Jaurlaritzak eta Euskaltzaindiak ontzat eman zuten proposamena eta abenduaren 3a, Xabierko Frantziskoren eguna, Nazioarteko Euskararen Eguna izendatzea erabaki zuten.

Bagoaz aurrera. Ekonomia eta Ogasun Sailetik pasa ondoren 200 sinadura biltzea lortu dira. Sinatzaile guztiei gure eskerrik beroenak.

Hurrengo egunetan Urdaibaiko Patronatora,Hezkuntza Sailera, Arrantza eta Nekazaritza Sailera eta Kultura Sailera bideratuko dugu sinadura-bilketa. Adi egon.

Nolanahi ere, zuzenean gurekin harremanetan jarri nahi izanez gero, 18184  telefono luzapenera dei dezakezu edo mezua bidali z-nikolas@ej-gv.es helbidera.

Gogoratzen dizuegu urteberriarekin batera bilera bat deituko dugula denon artean erabaki dezagun nola eta noiz aurkeztu gure ekimena.

Jarraituko du...