Tiraka
Administrazioan euskara erabiltzeko

Ander Iturriotzi irakurri diot gaur bertan, Spinozari aipu eginez, egia sendo eta egoki aurkezten bada, aldekotasunak irabaziko dituela; baina... berdin gertatzen dela gezurrarekin ere, alegia, gogoz eta modu egokian aurkeztuta, berdin-berdin suertatzen dela sinesgarri. Begien bistakoa da hori euskararen kasuan, adibidez.

Basagoitik, Diezek eta López-Patxik berak ere, egundoko astakeriak jaurtitzen dituzte ia egunero, euskararen inposaketaz eta erdaldun elebakarren egoera tamalgarriaz, hots, mundua hankaz gora edo gezurra gezurraren gainean, bi begiak eta bi belarriak “piztuta” dauzkan edonork ikus dezakeen bezala. Horrela jokatzen dute, uzten zaielako.

Horrela jokatzen dute, batik bat, dominatzaile direlako eta menpekoak, hau da, euskaldunok, oro har, seko asimilatuta eta konplexuz beterik gaudelako.  

Egoera horren beste atal bat ikusi ahal izan genuen bart gauean, hautagaien arteko eztabaida normalizatuan (erdarazkoan hain zuzen).Lópezek eta bereziki Basagoitik edozer esateko lotsik ez zuten izan; ohi bezala, duintasun apurrik duen edonor sutan jartzeko modukoak bota zituzten.

Politikari euskaltzaleak aldiz, epel, noraezean, erantzuteko garaian: Ziarretak, gazteek euskara eta gaztelania hitz egin behar dituztela eskola utzi orduko eta gutxi gehiago. Ezenarrok, legea bete behar dela eta legea bete behar dela, euskaldunon eskubideak oraindik urratzen direla esatera joan zen baina ez zuen behar bezala asmatu. Ostera, Ibarretxek jarri zuen adibiderik egokiena, Gandhiren hitzen aipamena egin zuenean…

Berriz ere, kolonoen eta kolonizatuen ordezkariek, Lopezek eta Basagoitik, lotsa gabe desitxuratu zuten, guztiz bestelakoa den euskararen eta euskaldunon egoera.                          

Berriz ere, euskaltzaleon ordezkariak hits eta motz, etxeko lanak egin gabe (beste edozein gairi buruz hamaika datu eman zituzten), eta euskarari ematen dioten benetako garrantzia zein den islatuz…

Aldiz, ANCHA ES CASTILLA, Euskal Herrian.

Anxo Quintanak ez du legarrik ahoan ez konplexurik beste inon. Kolonialistek eta kolonizatuek galizerari egiten dioten erasoez hitz egiten duenean ez da izkutatzen. Argi eta garbi mintzo da aukera ematen dioten guztietan. Público egunkarian, adibidez:

"Quien dice que en Galicia se persigue al español es un marciano"

 El problema lingüístico en Galicia no es más que una mera invención de aquellos acostumbrados a una situación diglósica en la que el Castellano estaba por encima del Gallego. Lo que ocurre ahora es que se han puesto medios para la normalización del Gallego y eso no gusta en ciertos sectores. El colectivo Galicia-Bilingüe lleva la hipocresía en su nombre... más bien debería ser Galicia-Diglósica...

Gurean ere, egurra eman eta eman ari zaizkugu, lotsagabe, Basapiztitarrak, Lopeztarrak eta Dieztarrak, nor baino nor lotsabakoago.

Baina Galizan ez bezala, gure ordezkari politikariek ihes egiten diote euskara (euskaldunak) aurrez aurre defendatzeari, duintasunez eta konplexurik gabe. Batek edo bestek legea bete beharra aipatu eta kitto.

Beldurrez edo ardura barik dihardute gure ordezkari gehienek hizkuntza kontutan. Arerioek igarri eta eraso. Egunero.

Opioide eta kannabinoideek espermatozoideetan duten eragina aztertzeagatik eman omen diote saria mutilari, baina berdin eman ziezaioketen euskarazko ikerlanetan aurkitu ohi diren traba eta pizgarrien gaineko hausnarketa argiagatik. Euskaltzaindiaren webgunetik aldatu dugu hona. 

Ekaitz Agirregoitiak irabazi du Euskaltzaindiak eta Euskal Herriko Unibertsitateak antolatutako Euskarazko Tesien I. Koldo Mitxelena Saria, Osasun Zientzien jakintza-arloan. Tesiak "Opioide hartzaileak (delta, kappa, mu) eta kannabinoide hartzaileak (CB1, CB2) giza espermatozoideetan espresatzen dira eta haien mugikortasunean eragiten dute" du izena eta Jon Irazusta Astiazaranek zuzendu du.

 "Ikasketa guztiak euskaraz egitea lortu arren, gradu ondokora heltzean erdara hutsez ikastera behartzen gaituzte. Gero, zori eta azarearen arabera zuzendari erdalduna edo elebiduna egokituko zaizu eta horrek, hizkuntzari dagokiola, zure jarduera osoa erabat baldintzatuko du. Eta horri guztiari gehitzen badiogu euskarazko material-eskasia, euskarazko zuzentzaile-eskasia, euskararekiko konplexuak eta 4-5 urtetako ikerkuntza-aldiak sortzen duen nekea, azkenean nor egongo da prest tesia euskaraz lantzeko?" 

2008ko apirilean irakurri zuen tesia Ekaiz Agirregoitiak, baina hasi, azkoz lehenago hasi zen ikertzen, 2003. urtean. "Tesia -azaltzen du- burutu nuen laborategira heldu nintzenean, 2003. urtean. Han, besteak beste, opioideen entzima anderatzeileen azterketa egiten ari ziren espermatozoideekin. Niri, espermatozoideen opioide hartzaileak deskribatzea eta espermatozoideen mugikortasunean opiazeoen eragina aztertzea proposatu zidaten. Gerora, sistema kannabinoidearekin berdina aztertzea bururatu zitzaigun".

Ikerketa-esparrua ondo zehaztu, beraz, eta lanean hasi zen Agirregoitia. Emaitza, gainera, inportantea izan da, "doktore-tesiak lehen aldiz baieztatu duelako opioide eta kannabinoide hartzaile mota guztiak daudela giza espermatozoideetan. Gainera, opioide eta kannabinoide hartzaileen aktibazioak espermatozoideen mugikortasunean eragina duela baieztatu dugu. Azaletik azalduta, badirudi espermatozoideen mugimendua mantentzeko edo inhibitzeko gaitasuna dutela ikertutako konposatuok". 

Euskaraz lan egiten du Ekaitz Agirregoitiak, horregatik argi zeukan, hasiera-hasieratik, euskara izango zela bere tesiaren hizkuntza: "Nik ikerkuntza euskaraz garatzen dut, eta horrezkero tesia euskaraz idatzi eta defendatu dut. Hala ere -gaineratzen du-, kanpotik etorritako epai-mahaikideek uler zezaten, ale berezi bat gaztelaniaz eta ingelesez idatzi nuen eta defentsa egunean aldibereko itzulpena egin genuen gaztelaniara eta diapositibak ingelesez proiektatu genituen. Baina euskalduna ez zen jendea ekartzea guk erabaki genuen, beraz, itzulpengintza lanak aurreikusiak genituen eta gustura egin nituen". 

Hala ere, azaltzen du jarraian, "tesietako edukia, euskara ez den bestelako hizkuntza batean hedatzen da munduko komunitate zientifikora. Horregatik, tesiaren idazketa eta defentsa euskaraz egiteak ez du zure lana zokoratuko eta gainera hizkuntzaren garapenerako aberasgarria (eta beharrezkoa) izango da. Izan ere, tesia euskaraz egiteak duen zailtasun handiena da hizkuntza teknikoa ez dagoela guztiz garatua eta era berean, idazteko estiloaren falta dugula; eta aurrean dugun bide luze hori, ibiltzen baino ez dugu egingo". 

Estrategia estrukturala 

EHUk eta Euskaltzaindiak izan duten iniziatibaz duen iritzia oso argia da: "Iniziatiba ona izan daiteke, baina nire ustez arinegi heltzen da. Azken finean -dio- helburu sustatzailea eduki arren, euskaraz egindako tesiak saritzeak ez du ekarriko euskarazko tesi kopuruaren handitzea ezta euskararen erabileraren suspertzea ere.  Ikasketa guztiak euskaraz egitea lortu arren, gradu ondokora heltzean erdara hutsez ikastera behartzen gaituzte. 

"Gero, zori eta azarearen arabera zuzendari erdalduna edo elebiduna egokituko zaizu eta horrek, hizkuntzari dagokiola, zure jarduera osoa erabat baldintzatuko du. Eta horri guztiari gehitzen badiogu euskarazko material-eskasia, euskarazko zuzentzaile-eskasia, euskararekiko konplexuak eta 4-5 urtetako ikerkuntza-aldiak sortzen duen nekea, azkenean nor egongo da prest tesia euskaraz lantzeko?" 

"Nire ustez -amaitzen du- sari bat baino, oinarrian, euskararentzako estrategia estruktural oso bat egon beharko luke eta oraingoz ez da horrela. Baina tamalez horrela jarraituko du izaten, izan ere, gaurkoz, euskararen herriaren alde ezer estrategiko egin dezakeen erakunderik ez da existitzen. Eta hor dago koska". 

Irakurri gehiago »

Irakurri gehiago »

Beheko albistea lapurtu dugu Sustatutik. Eta inbidia pixka batekin geratu gara, adibidez, Jaurlaritzaren Intranetaz gogoratu garenean.

Hemen, Jaurlaritzan, Lanpostuen Analisiaren Inkesta Berria 2009 Galdera-sortaren sarbidea klik egin eta tatxan! sorpresa!

Cuestionario de puestos de trabajo

• Informe previo antes de cumplimentar el cuestionario (NO RELLENAR AQUI)
• Rellenar cuestionario 2008 de puestos de trabajo
• Informe del cuestionario terminado

Hor eskuinean, botoitxo bat, “Idioma” klikatu behar da berriro euskarazko bertsiora bueltatzeko, bestela “inertziak” gaztelaniara eramaten zaituelako. Eta horrela beste asko. 

Zenbat kilometro daude Lakuako Donostia kaletik Donostiako Gipuzkoa plazara? Batzuetan ematen du gero eta urrutiago daudela. Huskeria dirudite, baina hor aipatzen diren neurriak, txikiak dira, zehatzak, baina urrea balio dute. Ez dezagun esperantza gal. Ea aurki animatzen diren hemengo agintariak ere horrelako neurriak hartzera.

 (Iturria Sustatu) 

Gipuzkoako Foru Aldundiaren jardueretan euskara normalizatzeko dekretu mamitsu parea onartu berri du Diputatuen Kontseiluak, eta publiko egin dira. Besteak beste, Aldundiko langileei euskarazko tresna informatikoak ezarriko zaizkie ordenagailuetan: erdarazko bertsioak izateko, idatziz eskatu beharko dute. Horretara begira, etorkizuneko garapen informatikoetan derrigor egon beharko du euskarak. Halaxe diote tresna eta aplikazio informatikoei dagozkien puntuak:

1. Gipuzkoako Foru Aldundiko zerbitzuetan programa informatiko komertzial edo orokorrak instalatzean, horiek euskarazko bertsioa badute, bertsio hori instalatuko zaie Foru Aldundiko langile guztiei. Langileek aukera izango dute, hala ere, gaztelerako bertsioa instalatzeko idatzizko eskaera egiteko.
2. Gipuzkoako Foru Aldundiko zerbitzuetan erabiltzeko berariaz sortzen diren programa edo tresna informatikoak bi hizkuntza ofizialetan berdin lan egin ahal izateko prestaturik egon behar dira. Departamentu edo zerbitzu bakoitzak bere erantzukizunpean izango du hori bermatzeko neurri zehatz eta argiak hartzea, foru dekretu hau indarrean jartzen denetik aurrera sortzen diren programa edo aplikazio guztietan.
3. Xede horri begira, programa informatikoaren moldaera sortzerakoan bertsio elebidun bat egiteko egon ohi diren hizkuntza baldintzapenak kontuan hartu beharko dira. Bereziki saihestu beharko da programa osorik gazteleraz egin eta guztiz bukatu ostean ekitea euskarazko bertsioari, jokabide horrek sarritan zailtasun gaindiezinak ezartzen ahal baitizkio euskarazko moldaera txukun eta erabilgarriari.
4. Foru dekretu honen indarraldiaren aurretik erabiltzen diren programa informatikoak euskaraz lan egin ahal izateko prestaturik ez daudenean, dagokion departamentuak foru dekretu hau indarrean sartu eta sei hilabeteko epean egutegi bat egingo du tresna informatiko horiek egokitzeko eta prestatzeko.
5. Tresna informatiko berriak sortzeko edo zaharrak egokitzeko behar izango diren lanorduen kostua departamentu arduradunak bere urteroko programazioan sartu behar du.

Beste puntu batek Internet eta intranet sareak arautzen ditu, puntu hauekin:

1. Gipuzkoako Foru Aldundiaren eskumenean diren Internet eta intranet sareetako edukiak, oro har, euskaraz eta gazteleraz kontsultatzeko moduan egongo dira.
2. Aldundiaren eta departamentuen web orrietara sartzean, euskarazko orria agertuko da lehenbizi, eta orri horretan bertan egongo da gaztelera eta gainerako hizkuntzak hautatzeko aukera, horrelakorik badago.
3. Internet eta intranet sareen bidez izapideak egiteko aukera ematen denean, izapide horiek euskaraz eta gazteleraz egiteko moduan egongo dira.
4. Administrazioaren ohiko prozeduraz kanpo, departamentuek beren web orrietan kanpoan sortutako edukiak jartzen dituztenean, irizpide orokor hauek jarraituko dira: a) Bi hizkuntza ofizialak modu orekatuan erabiliko dira, berdintasun printzipioan oinarri harturik. Departamentu bakoitzaren ardura izango da oreka hori ziurtatzea. b) Hizkuntza ofizialen trataera orekatuaren alde, itzulpen sistematikoa erabili ordez lehentasunezkoa izango da hizkuntza ofizial bakoitzean zuzenean eta jatorriz egindako ekarpenak sortzen ahalegintzea.

Kontu zibernetiko hauetatik haruntzago, beste hainbat kontutan ere arautzen da euskararen erabilpena: herritarrekin harremanak, ahoz, idatziz zein erregistroaren bide formaletik; lan hizkuntzak eta itzulpenen erabilpenak; errotulazioa, komunikazio publikoa eta iragarkiak; eta beste zenbait.Arau hauek guztiak aurkitu dituzue hemen:Urtarrilaren 27ko 4/2009 Foru Dekretua, hizkuntza ofizialen erabilera arautzen duena GFAren jarduera esparruan 20082012 aldirako.Dekretu horrez aparte, beste bat ere onartu da: Urtarrilaren 27ko 3/2009 Foru Dekretua, GFAn Euskararen Erabilera Normalizatzeko Plana onartzen duena 20082012 aldirako. Antolakuntzako eta prozedura jakin batzuei buruzko kontuak datoz hor, arau zehatzak baino gehiago.Bi dekretuen berri ematen duen albistea, GipuzkoaEuskara webgunean.  

Irakurri gehiago »

Adituen ekarpenak jasoz ondutako azken txostena irakurri ondorengo iritziak dira hauek, azterketa sakona izan gabe, niri atentzioa eman didaten puntuen gaineko iruzkinez osatutako porrusalda bat.  

Ekarpenak jasotzeko prozesua, alde batetik, oso interesgarria iruditu zait, eta hor aitortu behar da HPSk ahalegin polita egin duela. Baina denak bildu eta azken ondorioen txostenak apur bat hotz utzi nau, aitortu behar dut, beharbada ezin zitekeelako bestela izan, hain iritzi desberdinak –eta batzuetan kontrajarriak– bateratzea ez baita lan makala izan behar. Edonola ere, hainbat gauza ez zaizkit oso garbi geratu.

Izan ere, txostenaren hainbat pasarte irakurritakoan, kontsensua lortzeko bidean esku biak luzatzeko keinuaz irudikatzen dut adituen batzordea. Esku bat zabal-zabalik, lagunkoi, “integrazioa”, “atxikimendua”, “erakargarritasuna”, “pertsuasioa”…. irakurri dut bertan, guztiz zentzu positiboaz beteriko hitzak (arrazoi du Roberto Manjonek, onkeria gehiegi). Beste eskuan, aldiz, “elkarren errespetua”, “osagarritasuna”… askoz ere izenondo hotzagoak, distantziak mantentzeko keinuak alegia. Eta, horrekin batera, hitz batzuen erabilera… berria. 

Terminologiaren korapiloak 

1.- Diglosia atxikigarria (gaztelaniaz sosteniblea) 

Hasi ohitzen. Kontzeptu berria: “diglosia atxikigarria” edo “diglosia sostenible” gaztelaniaz. Orain arte elebitasun orekatua, funtzionala, pasiboa… elebakartasun soziala, kanpo diglosia, barne diglosia…, horrelakoak entzun izan ditugu. Baina nola ni ez naizen soziolinguista (ezta filologo ere, nahiz eta lankide asko engainatuta ditudan), sarera jo dut argibide bila, zer ote da “diglosia atxikigarria”?: arrastorik ere ez, honako hau izan ezik, Rafael Rodríguez Valdes asturiarraren elkarrizketa batetik harrapatua: 

(Rafael Rodrígues Valdés) -

¿Cuala ye la sitiuación xeneral de la llingua asturiana nel tramu oxetu d’estudiu (1899-1937)? 

Respeuto al contestu xeneral llingüísticu correspuéndese colo qu’en sociollingüistica se conoz como diglosia sostenible.Una situación diglósica carauterízase pola desigualdá esistente nos usos de los idiomes. Nel nuestru casu el castellán funciona comu llingua “A” mentes que l’asturianu funciona comu llingua “B”. Ello implica que l’asturianu ta fuera de lo que podríemos denomar nivel institucional (escuela, presencia nos medios, ya eso), hai una marxinación estructural de los asturianofalantes.

Hori al da ibili beharreko bidearen ortzemugan ikusten den helburua? Hori al da proposamena? Tira, niri “diglosia sosteniblea” oximoron hutsa iruditzen zait (badakizue, “banku solidarioa” eta horrelakoak), kontraesan garbia, bi terminoek gaur egun duten adieraren argitan, bai euskaraz, bai gaztelaniaz eta edozein hizkuntzatan. Serioski hitz egin nahi badugu behintzat, zeren, bestela, “diglosia atxikigarria” aireratu eta zehaztapenik eman gabe, zer da hori?, edozer. Gainera, holako itxaropen batekin, nola arraio erakarriko dugun inor, ahalegin pertsonalaren saria egoera diglosikoa bada? A zer erreklamoa…,  seguru nago beste izendapen egokiagoren bat topa litekeela gaizki-ulertuak uxatzeko.  

2.- XXI. mendeko “euskalduna”

Ez dakit ba Euskaltzaindia oso konforme egongo den…: 

 “(…) komenigarria litzateke, apika, argitzea nori deitzen diogun, ikuspegi soziolinguistikotik, «euskaldun» XXI. mende hasieran. Euskarara hurbildu den oro hartu behar dugu euskalduntzat, nahiz eta hurbiltze horretan maila pasiboraino iritsi ez.” (Batzordearen txostena)  

3.- «Euskaltzalea»? 

Ez dira zuzenean txostenean agertzen diren hitzak, Pello Salaburuk prentsan esandakoak baizik, baina oso esanguratsuak iruditzen zaizkit: «Nos ha enseñado [batzordearen eztabaidek alegia] que en una sociedad tan compleja como la nuestra los clichés y los mensajes simplistas, como la distinción entre euskaltzale o no euskaltzale, por ejemplo, no sirven».  

Txostenaren zati batean «ez dezagun diglosia deabrutu» esaten zaigu, eta nik, Salabururen hitzak irakurrita, «ez dezagun euskaltzalea deabrutu» diot, zeren, gauden egoeran, behar-beharrezkoak iruditzen baitzaizkit euskaldun euskaltzaleak, kontzientziatuak, motibatuak edo deitu nahi duzuen moduan. Areago esango nuke: hizkuntza-politika neutrala ezin izan daitekeen modu berean, eta euskararen patua “darwinismo sozialaren” baitan utzi ezin daitekeen gisan, arrazoibide berbera erabiliz, funts-funtsezkoa da euskaltzaleen lana gizartean euskara normaltasunez edo naturaltasunez erabiliko bada. Zerbait falta baldin badugu, horixe dela iruditzen zait, euskaltzaletasuna, euskera edo gaztelania erabiltzea berdin izango ez zaien herritarrak, kutxazain automatikoan «aukeratu hizkuntza» agertzen denean euskararen hautua egiten dutenak, Jaurlaritzako analisi funtzionalen inkesta euskaraz egin nahi dutenak… 

4.- Ghetto edo arnasgune? 

Biak aipatzen dira txostenean, guztiz zentzu kontrajarrietan, baina niri ez zait batere argi geratu zer den hemen ghetto eta zer arnasgune, eta horretan “Maisu”aren aipu famatuak ez dit askorik lagundu –bide batez, ea noiz berritzen ditugun aipuak ere, diskurtsoa berritu behar dela hainbeste errepikatzen den honetan–. Adibidez, UEMA zer da, ghetto edo arnasgune?, eta Berria?, eta Bilboko Kafe Antzokia?, eta ETB1?; Tiraka taldea zer da?, ni zer naiz?; Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza bera, Jaurlaritzaren barruan edo Kultura Sailaren barruan, zer da, ghetto edo arnasgune? 

Zehazgabetasuna dagoela alegia. Onkeria eta hizkera politikoki zuzena.  

Seduzitzearen komeriak 

Ni honetan oso erradikala naiz. Erdal munduari egindako dei horiek patetiko antzekoak iruditzen zaizkit, eta garai bateko telebistako Isabel Gemio edo Patricia Gaztañagaren programa negargarri (eta negar-eragile) haiek ekartzen dizkidate gogora. Oroitzen?, gizasemea negarrez bere maite-maitearen aurrez belauniko «Mari Pili, otoi, ez nazazu utzi! ezin naiz zu gabe bizi, nahi duzuna egingo dut, baina, mesedez, emaidazu beste aukera bat, oso zoriontsu egingo zaituz, benetan. Begira zein interesgarria naizen. Egidazu kasu, aizu!». Eta Mari Pilik, noski, lehen baino ere zapuztuago, morroia bistatik kentzeko irrikan; mutila abegikorrago eta berak interes gutxiago.  

Azkenean, eta bihotzeko kontuen konparazioarekin jarraituz, horrelaxe funtzionatzen baitugu hankabiko errukigabeok: neurri batetik gora proselitismoak eta gehiegizko exhibizionismoak atzera eragiten du jendea. Interesa piztuko dugu, bai, interesanteak izateko obsesioa pixka bat alde batera lagatzen dugunean, eta benetan eredu beregainak emateko gai izaten garen neurrian. Bestela, ideia, produktu, egitasmo, erlijio saltzaile… gehiegi dabil bazterretan, guk haiekin guztiekin plaza irekian lehiatu ahal izateko. Onartzeko prest nago, bai, saltzaile txarrak garela, baina oraintxe horretxekin itsututa gabiltzala uste dut. Gizartearen aldaketa genero-berdintasunaren lanak ekarriko duela sinisten dute batzuek; ingurumen-balioak benetan geureganatzen ditugunean beste batzuek; hangoak erlijioaren bizipen berria aldarrikatuko du, eta hemengoak Patxi López izeneko baten aldeko botoak herri hau goitik behera aldatuko duela, eta abar eta abar. Gurea, hizkuntza-berdintasunaren aldeko lana azken batean, aletxo bat besterik ez da, eta herritar gehienei edo bost axola zaie edo matraka hutsa iruditzen zaie. Konstatazio horretatik hasi beharko genuke etxe hau eraikitzen. 

Orain badirudi gauzak mugitzen hasiko direla eta txosten honetako ideia nagusiak txertatzen hasiko direla han eta hemen. Ez dakit zertan mamituko den hori guztia, baina dudarik ez dago harekiko erreferentziak ugariak izango direla. Nik neureak sartu nahi izan ditut honen bidez. Barkatu gaizki esanak… eta hori.

Irakurri gehiago »

          Funtzio Publikoak bidalitako analisi funtzionalei buruzko inkestak euskaraz betetzen hasi ginen langile batzuk ustekabean ohartu gara testuak traketsak, ulertezinak eta guztiz aldrebesak direla. Handik gutxira, batzuek planto egin dutela, beste batzuek, nola edo hala, gaztelaniazkoa makulu-eta aurrera egitea erabaki dutela…, poliki-poliki han eta hemen entzundako zurrumurruen bitartez jabetu gara gauzak bide okerretik zihoazela hasiera-hasieratik. Eta, halako batean, beste itzulpen bat prestatzen ari omen direla eta epea luzatzeko aukera izango dugula jakinarazi zaigu pertsonaleko lankideen bitartez.         

Ez zaigu bidezkoa iruditzen hizkuntza-eskubideekin hain arinki jokatzea. Oso larria deritzogu gertatutako guztiari, baina larriagoa irudituko litzaiguke afera ixilka-mixilka, banan-banan langileei beren inkesta berria eskuratu eta epearen luzapena jakinaraziz konpondu nahi izatea. Horregatik eskatzen diogu Funtzio Publikoari jendaurrean eta Geutzen-en bidez formalki eman dezan gertatutakoaren berri eta arrazoi dezan zergatik luzatuko duen inkestak euskaraz betetzeko epea.         

Jokoan ez dago bakarrik analisi funtzionalen emaitza bera; jokoan Administrazioak hizkuntza-eskubideekiko duen errespetua dago, Jaurlaritzaren sinesgarritasuna eta Hizkuntza Politikako arduradunen eta Euskararen Aholku Batzordearen benetako eragina eta indarberritzeko gaitasuna.          

Guri ere ez zaigu gustatzen beti erresistentzian aritu behar izatea; nahiago dugu egitasmo ilusionagarri eta positiboei begira jardutea, baina batzuetan txanpon beraren bi aldeak dira, eta bioi ala bioi ekin beharra dugu. Hau ez da Europak edo Espainiak ezartzen digun marko hertsatzailearen ondorioa, hau Eusko Jaurlaritzaren muin-muinetik sortutako bidegabekeria da. Eta etxekalte jokatu nahi ez badu, Jaurlaritzari dagokio konponbidea ematea ahalik eta erarik txukun eta duinenean.         

Tiraka taldea

"Edertasuna, Ontasuna, Maitasuna..., Platonentzat errealitatea ideiak, hitz handiak ziren, ez aurrean ikusten zuena. Platonek ez zion munduari begiratu nahi, ihesa nahiago. Antzekoa da euskal erakunde publikoetako agintariei eta euskaltzale askori gertatzen zaiena: nahiago dute idealismo zaharraren bidetik ibiltzea euskararen benetako egoerari behatzea baino. Nola gelditu euskararen galbidea eta kontrako norabidera ekarri? Antza denez, neoplatonismoz, gaur egungo fetitxe edo ideia handiak baliatuz: Integrazioa, Adostasuna, Guztien Eskubideak, Aniztasuna, Demokrazia, eta noski, Erakargarritasuna, merkatua, merkatu kulturalean euskarazko produktu erakargarriak ezinbestekoak direnez.

 Horrelako ideietan oinarritzen da Eusko Jaurlaritzak proposatzen digun politika linguistikoa, 21 Euskara, XX. mende hasierako hizkuntza politikaren oinarriak delako txostenaren arabera. Gainerako erakundeetatik ere, antzeko mezuak heltzen zaizkigu: euskarazko kultur produktu erakargarriak ekoiztea omen da euskarak irauteko eta suspertzeko estrategiaren zutabe nagusietako bat, printzipala ez bada. Produktu bat erakargarri zerk egiten duen inork argitzen ez badigu ere.

Nazionalistek errealismo osoz eta ezin gogorrago jokatzen dute botere handien esanetara dihardutenean, AHT kasu, baina hizkuntza-gatazkatik ihes egiten dute. Ez gaitu ustekabean harrapatzen. Biziki kuriosoa da, ordea, hainbat euskaltzalek berdintsu jokatzea. Jakina, askoren interes pertsonalak eta agintarienak berdintsuak dira, baina balizko arrazoi hori ez da nahikoa fenomenoa azaltzeko, beste euskaltzale batzuen soslaia desberdina denez. Zer funtsezko ezaugarri partitzen dute batzuek eta besteek? Hipotesi bat: gaurko sistema sozio-ekonomiko eta, oro har, kulturalarekiko atxikimendua, kapitalismo berri eta haren bizimoduarekikoa.

Hor dago koska. Ez dugu gure bizimodua kolokan jarri nahi. Euskara hirugarren eta laugarren mailako kontu bat da gure bizitzan, penaz bada ere, alboratua, eragin eskasekoa, gehienontzat, iragan minez eta ukitu poetiko batez gure eguneroko bizitza hits eta goibela gozoago bihurtzeko aukera, eta batzuentzat bizimodua ateratzeko tresna, protagonismoa lortzeko bidea, boteretsu sentitzeko aukera.

Horrela ulertzen da nola Jaurlaritzaren XXI. menderako adituek egindako ekarpen gehien-gehienek saihestu duten Gobernuak berak saihestu duena: gatazka. Hizkuntza Politikaren Sailburuordetzaren txostenari egindako hamar kritika edo ekarpenetatik bederatzik alderdi teknikoak lantzea dute xede eta muga, hizkuntza politikaren benetako zutabeak aztertu gabe.  

Joseba Arregiren ekarpenak aipamen berezia merezi du, errealitate gordinera eramaten baikaitu: gogorarazten digu gizartea berez gatazkatsua dela, eta hortxe dagoela euskal hiztun-herriaren arazoa. Hizkuntza-arazoek dimentsio politikoa nabarmena dute. Hizkuntza-gatazkan talka egiten dute batzuen eta besteen interesek, herritar guztiek ezin dituzte eskubide berak izan, edo maila berekoak; batzuen interesak eta eskubideak besteenen kontra daude, eta batzuk besteen mendekoak dira. Euskal hiztun-herriaren arazoaren alderdi nagusia, erabakigarriena, botere-arazoa da.

Denok dakigun bezala, euskal hiztun-herriak bere tokia, alegia, botera galtzen joan da. Halako moduan ahuldu da non gaur egun euskal herriaren azken txatalak baino ez diren geratzen. Euskal Herria ezerezetik hurbil dago, ez baitago inolako boterik gabe bizi daitekeen entitate sozialik, boterea, forma eta kontzentrazio-maila desberdinetan, bizi den izaki sozial ororen nerbio-sistema delako. Eta horra hor non agertzen diren demokratikoki eskubide gehiago eta interes babestuagoak dituzten erdal komunitateak, egituratuagoak, antolatuagoak, indartsuagoak, handiagoak. Haien parametroen arabera, dena da integrazioa eta aniztasuna. Kontra jarriz gero, horra hor gatazka linguistikoa (eta bestelakoak).

Lehengo bide beretik datoz gaurko botere sozio-ekonomiko eta politikoaren sare globalizatzaileak, euskararen galbide historikoa sakontzen, euren kulturak eta hizkuntzak baitakartzate, orain herri, auzo eta etxe guztietaraino. Eta horra hor metafisika berriro ere: lasai egon, globalizazioak, botere-kontzentrazioa badakar ere, norberak bere tokikoa balioestea ere bai, eta horrexek lagunduko dio euskal herriari. Jakina! Lagunduko ez du ba! Euskara lebitazioan ibiliko da, euskarri ekonomiko, politiko eta sozialik gabe, baina botere espiritual baten sostenguaz! Bizitzaz haraindi, badago beste mundu bat hizkuntzentzat, museo eta artxiboez gainera: tribalizazaioa, mundu postmoderno globalaren ohiko kultur eskaintza. Leinutxo batzuek gizartean funtziorik ez duen hizkuntza bat, erdi erritualizatua, identitate-ikur bezala erabiliko dute. Bazterreko identitate eta oso partzial bat kontsumituko dute, espazio fisiko eta denborazkorik gabeko on-line sareetan eta, bizitza arruntetik kanpo, egutegian markatutako euskaldunen topaketetan, Idahoko euskal jaietan bezala.

Metropolizazioaren garaian gaude. Mundu globalaren eredu urbanistiko eta soziala hiri hedatua, sakabanatua, espazioetan espezializatua da, mundu zabaleko hainbat fluxu eta sareren geltokia, urruneko botere-gune batzuen biltegi eta lantoki deslokalizatuak. Eta hona helduta, hara non gure agintariek arin-arinka neoplatonikoak izateari utzi eta enpirista-errealistak bihurtzen diren. Hitz potoloak amaitu dira, ergelak engainatzeko izan ezik: sostenible. Ez dira makalak globalizazioa bultzatzen: toki on bat eduki nahi dute mundu globaleko botere handien zerbitzura. Euskal herriak irautearren, ordea, hobe litzateke bigarren edo hirugarren mailan geratzea baina... Askoz hobeto haranak azpiegitura globalez bete eta metropolizatu ordez, eskualdeak eta herriak indartuko balituzte, beren antolamendu urbanistiko, ekonomiko eta kulturala autoerregulatzeko gaitasuna izan dezaten, horixe baita, Jaurlaritzako hizkuntza-politikako arduradunek ondo dakitenez, euskal herriak irauteko oinarrizko baldintza.
 

Baina metropolia da gure etorkizuna. Atzera pausorik ez, beti gero eta gehiago, mugarik gabe: errepide-sarea handitzeko planak, obra publiko handiak, azpiegitura erraldoiak, portu erraldoiak, AHT... Herririk, lurrik, haranik, naturarik gabe geratzen ari garela? No problem, think gaur, ezin baita historiaren norabidea aldatu, gehienez ere kudeatu ahal da; patuak agintzen du. Baliteke, baina euskararen iraupenak patua aldatzea eskatzen du, ez kudeatzea. Historian izan diren aldaketa sozio-ekonomikoek, politikoek, kulturalek euskal herria boterik gabe utzi eta ia suntsitu dute. Horregatik, euskal herriaren eragileei dagokie esatea zer gizarte mota eratu behar den, zer irauli, aldaketa sakonaren subjektuak nor izan daitezkeen, zein estrategiari jarraitu beharko zaion. Gure bizimoduan astindurik nahi ez badugu, aurrerapenaz gozatu eta Jaurlaritzak bezala joka dezagun: zainketa paliatiboak -hizkuntza-politika deritzo- gaixoa sufrimendurik gabe hil dadin; poesia asko -kultur politika deritzo- heriotza lirikoa eta polita izan dadin."

Roberto Manjon, euskara teknikaria

Irakurri gehiago »

   Urtarrilaren 27 eta 28an euskara teknikarientzako jardunaldi batzuk antolatu ditu HPSek 'erabilera-planak herri-administrazioetan goiburu'.

Oskar Aranari eta niri korredakzioaren inguruko esperientzia bat aurkeztea eskatu zitzaigun eta ikusita gure hitzaldiak azkena  behar zuela izan eta Eusko Jaurlaritzan korredakzioaren gaia oraindik ere jorratzen baino ez garela hasi, hitzaldi formal bat baino, bideo bat aurkeztea pentsatu genuen. Hain zuzen, Lehendakariordetzan, IVAPen laguntzaz, euskarazko testuak lantzeko martxan dugun lankidetza esperientzia baten berri emateko.

      Bideo hura HABEk landu zuen eta saio honetan parte hartzen dugun talde osoa gustura geratu ginen emaitzarekin, izan ere, guk adierazi nahi genituen ideiak ondo jaso zirela uste dugu:

a) Bideoak Eusko Jaurlaritzan hainbat zuzendaritzan dagoen errealitate soziolinguistikoa azaltzen du: langile batzuek beste batzuek baino gaitasun handiago dute, eta hala ere horrek ez du eragotzi euskaraz lan egiten hasteak.

b) Arduradun politikarien konplizitateak duen garrantzia horrelako saioek aurrera egiteko.

c)Gaur egun lege-testuak ez dira korredaktatzen, euskarazko testua gaztelaniazko itzulpena izaten ohi da, salbuespenak salbuespen.

d) Teknikari euskaldun askok ez dute/dugu behar besteko ziurtasuna euskaraz bakarrik lan egiteko, batez ere, gai korapilatsu eta konplexuetan.
 

e) Gai-teknikari eta euskara-teknikarien arteko elkarlanari esker, gaztelaniazko zein euskarazko testuaren kalitatea hobeto bermatzea lortzen da.

f) Elkarlan horri esker gai-teknikari euskaldunak euskaraz lanean hasteko prestakuntza jasotzen du.

g) Prestakuntza horren barruan daude euskaraz lan egiteko sortu diren hainbat baliabide tekniko eta linguistiko ezagutzea,  gai-teknikariak bere orain arteko prestakuntzan ez baitu horien berririk jaso.

        Hala ere, pena txiki batekin gelditu nintzen, ez baitakit behar bezala azaldu ote genuen zergatik aipatzen zen korredakzioa gure hitzaldiaren izenburuan. Post honen bitartez hutsune hori betetzen saiatuko naiz.

        Gure ustez, korredakzioa da lege-testugintzan euskarazko ofizialtasuna bermatzeko tresnarik onena, izan ere, testuak aldi berean sortzen dira bi hizkuntza ofizialetan eta horrek behar bezala bermatzen du testu bien kalitatea, zehaztasuna eta komunikagarritasuna.       Bestalde, legegintza-taldean aukera egoten da legelariez gain hizkuntza-teknikariak ere parte hartzeko, eta horrela osatu egiten da arlokako gaiaren gaineko jakintza ereduzko prosa bat lortzeko beharrezko den ezagutzarekin. 

      Gaur egun, kontuan izanda Legebiltzarrak onartzen dituen lege gehienak Jaurlaritzan lantzen direla, alegia, lege-proiektuak direla, Eusko Jaurlaritza da korredakzioaren gaiari heldu beharko liokeena, zalantzarik gabe, Legebiltzarretik etor daitekeen bultzada asko eskertuko litzatekeen arren. 

        Modu asko daude gai honi heltzeko (azterketa teorikoak, aldaketak egitea proposatzea Lege-arauak lantzeko prozedurari buruzko 8/2003 Legean, politikariekin bilerak…), baina gai hau sustatzen gabiltzanok ditugun baliabideak kontuan izanik, korredakzioa politikarien agendan sar dadila saiatzen ari gara. 

      Horrela, azken urteotan, korredakzioaren alde Eusko Jaurlaritzan aurrerapauso txiki batzuk egitea lortu dugu eta pozik gaude. Alde batetik, lortu da  Jaurlaritzaren IV Erabilera-Planean xedeen artean korredakzioaren gaia sartzea; bestetik, guk aurkeztutako bideoan sortutako legelari eta hizkuntzalarien arteko lankidetza-saioa. IZOk, gainera, HPSaren sostenguz, eskaintza bat luzatu die Jaurlaritzako sail guztiei, dekretuak edo aginduak korredaktatzea proposatuz.  

        Beraz, badakigu bideoan aurkeztu genuena ez dela korredakzio-saio praktiko bat, baina horri begira egindako esperientzia-metaketa bat dela uste dugu. Inoz korredakzioari sistematikoki heltzea erabakitzen bada, teknikari-talde bat prestatuta egongo da lankidetzan aritzeko eta zenbait ikasgai eta lan-molde ikasita izango ditu.

       Jardunaldietan pozgarria izan zen entzutea udal mailan ere badirela horrelako  lankidetza-saio batzuk, agian ez gurean bezain gai espezifikoan baina bai udal-hizkuntza teknikariak bere aholkularitza berezitua eskaintzen diela udaleko arloko teknikariei, eta horrek pentsarazten digu hain oker ez gabiltzala.  

       Espero dezagun laster sailek IZOren proposamenari  heltzea eta gure moduko lan-talde gehiago herri-administrazioetan agertzen hastea, ea hurrengo jardunaldietan esperientzia horien inguruan aurkezpen gehiago egiteko moduan gauden.

 Tira bada, zulatuta geratu zitzaidan arantzatxu hori aterata, lasaiago geratzen naiz.    

Irakurri gehiago »